Góc Gió Cafe - Cam Ranh

11/09/2021

Tứ niệm sứ là nội dung chính của cả thiền tông(đại thừa) và thiền quán(Vipassana-tiểu thừa) nên nắm được tứ niệm sứ mà thực hành theo coi như cả đời sống thiền. Xưa nay rất nhiều người hiểu sai chữ Thiền, họ nghĩ thiền khi ngồi thiền hay hành thiền(đi thiền) nên ngày nào cũng phải dành thời gian đi đến dự lớp thiền(kiểu yoga) hoặc ngồi tại nhà để thiền, thực ra việc đó không mang đến giác ngộ giải thoát mà nhiều chỉ biến mình thành con Dối cho bản ngã của mình và bản ngã của người khác(thầy thiền) điều khiển. Thực ra toàn bộ cuộc sống(trừ lúc ngủ) là thiền, người tu học phật hiểu biết rõ tứ niệm sứ và sống theo đã là sống thiền vì luôn tạo ra nghiệp quả đúng tốt và chính là tạo ra số phận của mình trong kiếp này và kiếp sau.

11/09/2021

- (Tham khảo) Bài viết chia sẻ cốt lõi đạo Phật là từ trí tuệ bố thực chứng ngộ qua nghiên cứu từ nhiều thầy nổi tiếng từ xưa đến nay rồi chiêm nghiệm thấy không phải chỉ của thầy Viên Minh và thầy Giới Đức đâu. Nên phần chữ bố viết là căn bản, sau này các con có nghe pháp của ai thì cũng chỉ nằm trong cốt lõi này. Thầy Giới đức cũng còn hơi xem nhẹ bắc tông(đại thừa) nên sự ngộ còn thiên lệch chưa bằng thầy Viên Minh. Đường tu của bố vô tình giống thầy Viên Minh minh là trước khi gặp Phật giáo bố đã mất nhiều năm nghiên cứu Lão Tử, Khổng tử và tri thức cổ nhân Trung Quốc(năm 1997 trở về trước), sau đó khỏang 20 năm(từ 1998-2018) bố tu học và nghiên cứu theo thiền tông đại thừa( và một số sách phật nam tông) Đến 2019 bố mới có duyên gặp pháp tu của 2 thầy Giới Đức và Viên Minh uyên bác về phật học nguyên thuỷ(nam tông-tiểu thừa) và bố đã bổ sung được sự hiểu biết về cốt lõi đạo phật. Bài viết của bố là tinh hoa của cả 2 tông phái Đại thừa và Tiểu thừa. Bố viết một lần hệ thống hoá rồi dùng dần để cho con cháu thấy con đường tu mà tu cho khỏi rối và có ngày tới đích. Tu học phật không giống học kiến thức vì nó đòi hỏi người tu phải chiêm nghiệm lại bản thân mình cả về những năm tháng đã qua và cuộc sống hiện tại đang diễn ra từng giờ(chiếu chỉ thân tâm, kiến tánh thành phật). Các phải đi từng bước và cố gắng, trước hết phải trả lời được câu hỏi: tu để làm gì, tu là gì, tu như thế nào. Trả lời được ba câu hỏi này coi như bắt đầu nhìn thấy sơ bộ con đường tu học cho cuộc đời. Thành trượng phu hay dân giã, đại gia hay bần hàn cũng phụ thuộc vào con đường này, có phước mới gặp và tu được, không ai tu thay ai được vì mỗi người là một pháp được vận hành theo nghiệp quả từ nhiều kiếp trước và tu học trong kiếp này. Mong các con hiểu và cố gắng. Có một điều chắc chắn là hậu vận của các con sau này sẽ khác nhau nhiều, mặc dù cùng bố mẹ sinh ra. Ngay cả chuyện kết hôn với ai cũng không phải ngẫu nhiên và điều đó cũng là duyên nghiệp, có thể giúp hay cản đường tu học, cũng quyết định rất nhiều đến sự hưng thịnh của gia đình nên cổ nhân mới nói “người vợ là phong thuỷ của gia đình”.

11/09/2021

- + phân biệt hai chữ: “Tri” là tri thức, trí tuệ(tri kiến) Chữ “Chi” là chi nhánh, chi phần. Khi thực hành về Tinh tấn, Chánh niệm, tỉnh giác(trong quán pháp) thì có 7 phẩm trợ đạo là Thất giác chi(hay thất bồ đề phẩm- cũng là các pháp) là: Niệm, trạch pháp(là lựa chọn đúng pháp tu tuỳ nơi tuỳ lúc ví dụ đang toạ thiền mà thấy hôn trầm thuỵ miên thì đổi qua hành thiền, thấy tâm trạo cử thì toạ thiền, trước khi ngủ thì thiền nằm(ngoạ thiền...), tinh tấn, hỉ, khinh an(tâm nhẹ nhàng), định, xả.(sẽ có một bài riêng về thất giác chi- ở đây biết để ghe giảng quán pháp vì nó cũng là các pháp trong Thân, Thọ, Tâm, Phâp).
- + 5 triền cái: là năm cản trở khi thiền: Hôn trầm thuỵ miên(trạng thái tâm buồn ngủ, lơ đãng), Nghi, Sân, Trạo cử, Dục(cũng là các pháp).
- + 5 thiền chi(để đối trị với 5 triền cái- theo thứ tự từng cặp) : Tầm(là tìm một điểm để gắn tâm vào- thường thì lấy Nhân Trung là điểm trên môi, giữa hai lỗ mũi để theo dõi hơi thở ra vào đối với thiền chỉ hay theo dõi phân biệt được loại tâm đang sinh khởi đối với thiền quán), Tứ, Phỉ, Lạc, Nhất tâm. Trở lại nội dung quán(niệm) Pháp:
- + cấp độ 1: Quán(niệm) pháp vô ngã: như trên đã trình bày Pháp là tất cả các sự việc, các vật, các tâm thức, ngũ Uẩn, thập nhị duyên khởi, thất giác chi, 12 xứ, 18 giới....(sẽ có những bài riêng). Vì tất cả pháp luôn vận hành và biến đổi nên không có pháp nào cố định mãi mãi, gọi là pháp vô ngã( ngã là cái riêng, cố định, thường tồn).
- + cấp độ 2: quán(niệm) pháp vô thường, vô ngã: các pháp là mọi sự(các lý thuyết, quan điểm, luật lệ, kinh nghiệm, phương pháp, các tâm thức...), mọi vật(các vật chất, đồ dùng, con người, muông thú, cây cỏ, tinh tú....) luôn thay đổi theo quy luật Sinh, trụ, hoại, không hay sinh, lão bệnh, tử nên gọi là pháp vô thường(thường là thường tồn mãi mãi, vô thường là không thường tồn mà luôn thay đổi). Pháp vô ngã đã nói ở cấp độ 1(vì vô thường nên pháp vô ngã). Mục đích của hai cấp độ quán này là mình thấy được mọi sự, mọi vật luôn thay đổi(bao gồm cả thân, thọ, tâm) luôn vô thường, vô ngã để mình sẽ an lạc(định) trước các sự thay đổi của muôn pháp.(còn nữa)

11/09/2021

- (Tiếp theo Tứ niệm xứ) Quán(niệm) Pháp: là phần rất khó và dài, nó liên quan nhiều tới phần Quán(niệm) Tâm. Nó cũng có 3 cấp độ quán Pháp: Quán pháp vô ngã, quán pháp vô thường vô ngã, quán pháp như thực. Để khỏi bị rối khi nghe pháp, cần biết một số khái niệm:
- + Ngũ Uẩn: phần quán(niệm) Tâm đã trình bày rồi, ở đây lưu ý phần liên quan tới quán(niệm) pháp: Ngũ Uấn gốm xắc, thọ, tưởng, hành, thức. Xắc(khác xắc màu) trong đó bao gồm thân và lục căn. Thọ, tưởng, hành, thức thuộc về tâm(còn gọi là Danh- khi nghe thuyết pháp hay nhắc tới Danh, Xắc). Có lục Căn: nhãn(mắt-nhìn), nhĩ(tai-nghe), tỷ(mũi-ngửi), thiệt(lưỡi-nếm), thân(súc trạm) và Ý. Lục căn này tiếp súc với lục trần(theo thứ tự): xắc, thanh, hương, vị, súc, pháp sẽ sinh ra thọ, thọ sinh tưởng, tưởng sinh hành, hành sinh tâm(thức), vậy là sinh ra lục thức: Nhãn thức(cái biết do mắt nhìn), Nhĩ thức(cái biết do tai nghe), Tỷ thức(cái biết do mũi ngửi), Thiệt thức(cái biết do lưỡi nếm), Thân thức(cái biết do súc trạm), Ý thức(cái biết do tổng hợp 5 thức trên), (ngoài ra còn hai thức: MẠT NA thức và A LẠI DA thức(nam tông gọi là Pha Van Ga). Tất cả 12 xứ,18 giới, ngũ Uẩn, các tâm thức...đều là pháp. Ngũ Môn: là 5 cửa(5 căn): nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân(cũng là pháp).
- + Pháp là gì: + là tất cả mọi sự, mọi vật từ lớn như các hành tinh đến nhỏ như các chúng sinh, cây cỏ, các hạy bụi, các nguyên tố hoá học, các lý thuyết, các chủ thuyết..(cả thế gian và thế giới). + pháp cũng là Phật pháp. + Pháp cũng là ngũ Uẩn, là: xắc(màu xắc), thanh, hương, vị súc, là các tâm thức hình thành do vận hành của ngũ Uẩn, là lục căn..., lục trần, lục thức...
- +12 Xứ: gồm 6 nội xứ là lục căn(nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý), 6 ngoại xứ là lục trần(xắc, thanh, hương, vị, súc, pháp).
- +18 Giới: là gồm 12 xứ và 6 giới do lục căn tương tác với lục trần theo cặp tương ứng đó là: nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức( chữ thức ở đây hiểu là cái biết do lục căn tiếp súc với lục trần).
- Trí tuệ có 4 cấp độ: “giác tri” là cái biết cấp thấp do lục căn tiếp súc tục trần như mới nói trên, là cái biết bản năng có sẵn, cả loài người và các loài chúng sinh đều có. Cấp độ thứ 2 của trí tuệ là “Thức tri”: là do 6 cái biết( nhãn thức,...,ý thức) do ngũ uẩn tạo thành liên tục và được thức thứ 7 là Mạt Na Thức: tập hợp, phân loại, tổng kết 6 thức trên và lưu vào thức thứ 8 là A Lại Da thức( hay tàng thức-Pha Van Ga). Nhờ vậy mà tạo thành Thức tri của mỗi người khác nhau do quá trình học tập, trải nghiệm(kiến thức, kinh nghiệm...), người không tu học thì cho dù là giáo sư, tiến sĩ, nhà khoa học... cũng chỉ có 2 loại trí tuệ này(và một ít “tuệ tri” từ kiếp trước chuyển qua). Cấp độ thứ 3: “Tuệ tri” là cái biết y thực về sự vận hành hoàn hảo độc lập của muôn pháp, người tu học thiền quán mới có tuệ tri, tuỳ mức độ tu học nhiều ít mà có nhiều ít, nó còn gọi là trí tuệ bát nhã giúp người ta giải thoát khỏi luân hồi sinh tử(trong các bài giảng phật pháp hay có từ “tuệ tri”. Cấp độ thứ 4 của trí tuệ: “Liễu tri” là trí

11/09/2021

Quán chính là những chánh niệm trên pháp, nên nói chữ niệm đã bao gồm quán, nói quán là để nhấn mạnh những niệm tập trung. Trong tu học Thiền Đại thừa có hai khái niệm: thiền chỉ(thiền định)- Samatha là các phương pháp để ổn định thân và các tâm thức thông qua: toạ thiền(ngồi thiền), hành thiền(đi thiền), ngoạ thiền(nằm thiền), trụ thiền(đứng thiền). Thiền quán của Phật giáo Đại thừa- suất xứ từ Trung Quốc(cũng là dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử do ngài Trần Nhân Tông sáng lập và đời nay do hoà thượng Thích Thanh Từ khôi phục và gây dựng rất nhiều ở trong và ngoài nước) cũng quán thân, thọ, thọ, tâm, pháp nhưng chủ trương thiền chỉ(định) rồi chuyển qua thiền quán, tức là vẫn qua các tư thế thiền chỉ(tập trung các phương pháp thở để định tâm) rồi quán vào các pháp cần quán. Thiền minh sát tuệ(Vipassana) của Phật học nguyên thuỷ khác là ở chỗ luôn quán(niệm) pháp như thực(hiện và tại) mọi nơi mọi lúc như đã trình bày ở trên, từ đó sống tuỳ duyên thuận pháp(cả ngày lúc nào có chánh niệm đã là thiền), nên không nhất thiết phải thực hành thiền chỉ(thiền định) rồi mới thiền quán như thiền Đại thừa. Đến đây tạm kết thúc bài Tứ niệm xứ: Quán(niệm) pháp như thực cũng đã bao gồm quán thân, thọ, tâm, pháp như thực, là chánh niệm mọi nơi, mọi lúc(trừ lúc ngủ) để thấy được muôn pháp đến, đi, sinh, diệt(từ các pháp trong thân, thọ, tâm đến các pháp trong cuộc sống tương giao cùng tồn tại- gọi là “chánh kiến). Tuỳ duyên, thuận pháp mà sinh sống, làm việc, vui chơi ngủ nghỉ kể cả lúc thuận hay nghịch cảnh nên không phát sinh khổ(khổ khổ). Pháp vẫn luôn vận hành hoàn hảo nên khi đã sống tuỳ duyên thuận pháp rồi thì mọi thứ cứ để pháp lo(Kinh Thánh có câu:”con cứ lo việc của Chúa còn việc của con để Chúa lo”, chữ Chúa đồng nghĩa với chữ Pháp). Thấy được pháp như thực(sự vô thường, vô ngã và vận động hoàn hảo theo quy luật riêng ngoài ý muốn của con người) gọi là “thấy được sự thực” mà đức Phật đã ngộ ra và truyền dạy suốt hơn 45 năm với hàng ngàn bài thuyết pháp(gọi là kinh phật), hay thấy được nguyên lý tu học mà đức Phật và các tổ muốn chỉ dạy. Còn tuỳ căn duyên của mỗi người-cũng là một pháp khác nhau mà có cách soi lại mình để tu học cho phù hợp, mới chứng ngộ được. Phật pháp thật nhiệm màu, khi nào thấy được, trải nghiệm được- mới gọi là chứng ngộ.(còn nữa phần: Ngũ căn, ngũ lực)

11/09/2021

Tất cả phần trình bày vừa rồi mới chỉ để hiểu tầm quan trọng của quán pháp như thực, còn thực hành quán pháp như thực như thế nào? Trước hết phải hiểu rõ pháp là gì(đã trình bày) thì mới quán(niệm) pháp được. Có thể nói ngắn gọn pháp là đối tượng của tâm thức, có nghĩa là mình nghĩ(niệm) đến cái gì(cả sự việc, sự vật) thì cái đó là pháp. Ngay cả nơi và tiến trình sinh ra tâm thức là ngũ Uẩn(xắc, thọ, tưởng, hành, thức) cũng là các pháp. Cả 12 xứ là: lục căn(nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý), lục trần(xác, thanh, hương, vị, súc, pháp) cũng là các pháp. Cả 18 giới: lục căn(6), lục trần(6), nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức cũng là các pháp. Cả các tiến trình hình thành và vận hành của các tâm thể hiện ở : Ngũ Uẩn, thập nhị(12) duyên khởi, thất giác tri(7), 5 triền cái, 5 thiền chi, bát chánh đạo... đều là các pháp. Thân cũng là pháp, các cảm thọ cũng là pháp, các tâm thức cũng là pháp nên các phần trình bày về quán(niệm) thân, quán thọ, quán tâm cũng vẫn nằm trong quán pháp nhưng tách ra để tu học cho sâu hơn. Trong bản kinh Tứ niệm sứ gốc do Đức phật giảng dùng từ khó hiểu(trong bài giảng ở youtub) nên bố đã diễn giải ra cho dễ hiểu, như đã trình bày. Ví dụ “quán thân trên thân” là 3 cấp độ quán(niệm) thân. Tương tự vậy: “quán thọ trên thọ” là 3 cấp độ quán thọ,”quán tâm trên tâm” là 3 cấp độ quán thân,”quán đối tượng của tâm trên đối tượng của tâm” là 3 cấp độ quán pháp. Ở đây cần phân biệt chữ quán và chữ niệm gần giống nhau nên người ta hay dùng chữ quán niệm. Thực ra có chỗ khác nhau, cả quán và niệm đều là suy nghĩ về sự gì, vật gì nhưng quán thì sâu xắc hơn vì là quán chiếu, soi xét, để ý kỹ... đến sự vật, sự việc nào đó còn niệm cũng nghĩ về sự vật sự việc nào đó nhưng chỉ thoáng qua, ví như dòng suy nghĩ liên miêm hàng ngày về mọi chuyện, mọi vật(gọi là các tâm thức được hình thành do lục căn tương tác liên tục với lục trần tạo nên) nhưng chỉ có một số tâm thức lớn(quan trọng) được Mạt Na Thức lưu vào tàng thức(A Lại Da thức- Pha Van Ga).

11/09/2021

Có thể tóm tắt quán(niệm) pháp như thực qua bài kinh ngắn của đức Phật: “Khi súc trạm việc đời- Tâm không động, không sầu- Tự tại và vô nhiễm- Là phúc lành vô thượng”. Tu học là quá trình điều chỉnh nhận thức của tâm(giác tri và thức tri- gọi là tập khí) của mỗi người để thấy được pháp như thực(“cái thấy” này là mục đích của việc tu học hướng đến). Do tập khí của mỗi người khác nhau nên mỗi người phải có cách tu riêng trên nguyên lý chung của Tứ niệm sứ và 37 phẩm trợ đạo. Đại đa số người tu hiện nay là bắt trước cách tu của một hay nhiều thầy dạy(cách thực hành thiền hay tụng, niệm), nó hợp với thầy đó đâu áp dụng cho mình y nguyên được vì vậy họ có tu cả đời hoặc nhiều kiếp cũng không thấy được pháp như thực để mà có tuệ chi. Ai đã thấy được sự thật(nguyên lý) của việc tu học gọi là ngộ, sống thuận theo pháp như thực và trải nghiệm được nhiều lợi lạc từ thấy pháp như thực gọi là chứng. Hiểu và sống thuận theo sự vận hành, sinh diệt của muôn pháp gọi là sống tuỳ duyên thuận pháp(gọi là quy y pháp). Người có bản ngã(tập khí) lớn thì luôn muốn pháp vận hành theo ý của mình nên không hoặc khó tu(gọi là “đa văn nan độ”). Có hàng vạn ví dụ, ở đây bố chỉ lấy vài ví dụ: Các cây cỏ, đồ vật, các chủ thuyết, luật lệ, giải pháp, kể cả các tâm thức v.v.. đều theo quy luật: sinh, trụ, hoại, không(sinh ra, tồn tại hữu dụng, cũ mòn hay không hợp nữa, tan hoại hay không đúng nữa, chữ không ở đây hiểu theo vô thường, vô ngã là đã chuyển sang một hình thái khái niệm khác mà không phải là không có gì). Với con người xét về cả thân hay các bộ phận cấu tạo nên thân cũng là các pháp và chịu quy luật vận hành “pháp vô thường, vô ngã” là: sinh, lão, bệnh tử. Nếu người có tuệ tri thì chấp nhận quy luật vô thường, vô ngã của muôn pháp sẽ không(hoặc bớt) khổ. Người chỉ có giác tri và thức tri(không tu học), không chấp nhận, muốn thay đổi quy luật vô thường, vô ngã của pháp(không chấp nhận sự bệnh tật, già xấu đi, sự chết...) nên khổ. Tuệ tri luôn có sẵn ở mọi người(gọi là Phật tánh) nhưng do bản ngã(tập khí) tích tụ từ nhiều kiếp và kiếp này che lấp nên “cái thấy” theo tuệ tri không có(hoặc ít). Tu thực ra không phải thêm gì mà bớt đi “cái thấy” theo bản ngã để tuệ tri tăng trưởng sẽ thấy được quy luật vận hành vô thường vô ngã của pháp(gọi là quán pháp như thực) rồi sống tuỳ duyên thuận pháp mà bớt khổ

11/09/2021

(Tiếp theo tứ niệm xứ) Quán(niệm) pháp cấp độ 3: “quán pháp như thực”: đây là phần rất quan trọng. Có thể nói tóm lược: Cốt lõi của đạo Phật là “Tứ diệu đế”, cốt lõi của Tứ diệu đế là diệt đế và đạo đế được thể hiện qua 37 phẩm trợ đạo, cốt lõi của 37 phẩm trợ đạo(xét trên góc độ pháp học) là “Tứ niệm xứ”(xét trên góc độ pháp hành là Bát chánh đạo), cốt lõi của tứ niệm xứ là quán(niệm) pháp, cốt lõi của quán(niệm) pháp là quán(niệm) pháp như thực, nên có thể nói quán “pháp như thực” là cốt lõi nhất của đạo phật cũng là cốt lõi của thiền minh sát(Vipassana). Cái thấy được “các pháp như thực” gọi là “Tuệ tri”(người tu học có được Tuệ tri gọi là Bồ Tát, hay gọi là đạt các quả thánh: Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A na Hàm, A La Hán), tuỳ theo mức độ giác ngộ khác nhau mà có cái thấy “pháp như thực” nhiều ít khác nhau. Đức phật luôn luôn thấy được tất cả pháp(bên thiên chúa giáo gọi là Thượng Đế) như thực(gọi là liễu liễu thường tri) hay liễu tri, còn gọi là “tri kiến Phật”(cái thấy của Phật). Cả đời Thuyết pháp của đức Phật cũng chỉ muốn trao truyền cái “tri kiến Phật”(thể hiện đầy đủ, lô ghíc trong Tứ Diệu Đế mà cốt lõi là thấy pháp như thực). Tại sao người không tu học lại không thấy “pháp như thực” vì người không tu học thấy muôn pháp bằng “giác tri”(muông thú, cây cỏ cũng có) là cái thấy bản năng và thấy bằng “thức tri” là cái thấy biết muôn pháp bằng kho kiến thức của mình(gọi là bản ngã) có được từ sự tích luỹ tâm thức trong A Lại Da thức(bên nam tông gọi là Pha Van Ga) từ nhiều đời nhiều kiếp và học hỏi tích luỹ trong kiếp này từ lúc trẻ đến giờ. Họ luôn nhìn nhận mọi sự, mọi việc diễn ra trong cuộc sống bằng các hiểu biết chủ quan của mình rồi ra quyết định hay phán xét. Có những người không thể tu học phật pháp được bởi vì bản ngã(cái tôi, tính bảo thủ, thân kiến) quá lớn. Giác tri(biết do bản năng) cộng với thức tri(biết do học hành, kinh nghiệm) tạo nên một kiến thức riêng cho mỗi người gọi là “tập khí” đã được tích tụ nhiều đời, nhiều năm, nó cũng có mặt hữu ích là tạo nên trí khôn cho cuộc sống nhưng có mặt không tốt là ngăn cản quá trình quán(niệm) pháp như thực vì hay dùng “cái biết riêng” soi xét các pháp: hiểu nó, muốn nó, yêu nó, ghét nó, chống đối nó, bắt nó vận hành như ý của mình nên Pháp không được hiểu như nó đang là(nó luôn tồn tại và vận động khách quan). Khi pháp đến đi không như ý của mình thì sinh khổ, muốn không khổ thì phải thấy sự tồn tại như thực của các pháp, nó luôn thay đổi(vô thường, vô ngã) theo một trật tự hoàn hảo trong sự sinh diệt liên quan với nhau. Người không tu học thì không muốn sự vô thường, vô ngã này nên khổ. Trong rất nhiều bài thuyết giảng của đức Phật và các sư đều nói đến: Vô thường- Khổ- Vô ngã. Người tu học biết được sự thật là muôn pháp luôn vô thường, vô ngã nên sống an lạc cùng với sự vô thường, vô ngã ấy gọi là “đại định”, người hiểu được sự thật này gọi là có tuệ tri.

11/05/2017