13/12/2022
Wiele podkowiańskichMILIMOIwspomnień z Panem Profesorem…
RIP 🤍
Z ogromnym żalem żegnamy profesora dr hab. Andrzeja Tyszkę, wieloletniego mieszkańca Podkowy Leśnej, społecznika, przyrodnika, artystę, szanowanego i poważanego obywatela, człowieka wielkiego formatu, zasłużonego dla Podkowy Leśnej, nauczyciela i przewodnika w świecie wartości, entuzjastę idei miast ogrodów.
Emerytowany profesor Uniwersytetu Warszawskiego, socjolog kultury, działacz opozycji w PRL, pisarz, malarz, żeglarz i taternik.
Był synem Wacława Tyszki, inżyniera budowy dróg i mostów, poległego w powstaniu warszawskim i Zofii z Żelkowskich, a prawnukiem Juliana Majkowskiego, zasłużonego dla Buska-Zdroju lekarza uzdrowiskowego, członka honorowego Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego. Ukończył Akademię Wychowania Fizycznego i studia socjologiczne na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1969 do 2000 r. pracował w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. W 1970 r. obronił pracę doktorską Zróżnicowanie kulturalne i społeczne w mieście powiatowym (studium o stylu życia) napisaną pod kierunkiem Antoniny Kłoskowskiej, w 1981 habilitował się na podstawie pracy Struktura społeczeństwa i kultura socjalistyczna. Jest autorem książek Olimpia i Akademia: szkice o humanistycznej treści sportu (1970), Uczestnictwo w kulturze: o różnorodności stylów życia (1971), Interesy i ideały kultury: struktura społeczeństwa i udział w kulturze (1987), Kultura jest kultem wartości: aksjologia społeczna - studia i szkice (1993), trzy wydania książki Żyjąc wśród leśnych ogrodów (2003) (2006) (2012). Socjologia dla patrzących z ukosa, W imię czego-przeciw czemu, Oni zrobili to lepiej, Abecadło wartości, Aksjologia społeczna – między PRL a IV RP. (2007)
Prof. Andrzej Tyszka był także wykładowcą słynnego Towarzystwa Kursów Naukowych, które na początku 1978 r. założyła grupa intelektualistów związanych z opozycją polityczną. Działając w opozycji wobec władz PRL-u Andrzej Tyszka w 1978 r. był jednym z założycieli Towarzystwa Kursów Naukowych, którego celem było organizowanie niezależnych wykładów i dyskusji, poszerzających inicjatywę powstałego w listopadzie 1977 r. tzw. Uniwersytetu Latającego. W związku z jego postawą wobec komunizmu w stanie wojennym był internowany od 13 grudnia 1981 r. do 5 maja 1982 r. - najpierw na Białołęce, a następnie w Jaworzu (od 13 grudnia do 22 grudnia 1981 w Białołęce, od 22 grudnia 1981 do 5 maja 1982 w Jaworzu, następnie otrzymał przepustkę, formalnie decyzję o internowaniu uchylono 13 lipca 1982).
W 2000 roku profesor Andrzej Tyszka stanął na czele Rady Programowej Kongresu Kultury Polskiej, który odbył się w Krakowie.
W 2019 roku został uhonorowany Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski "za wybitne zasługi dla kultury polskiej oraz za działalność na rzecz rozwoju społeczeństwa obywatelskiego". Uroczystość miała miejsce podczas spotkania poświęconego książce prof. Tyszki pt. "Od historii ku przyszłości" w Centrum kultury i Inicjatyw Obywatelskich w Podkowie Leśnej, a odznaczenie prof. Tyszce przekazał wicepremier, szef MKiDN, Piotr Gliński.
W 2020 roku na wniosek Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, za zasługi w działalności na rzecz niepodległości i suwerenności Polski oraz respektowania praw człowieka w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej odznaczony został przez Prezydenta Andrzeja Dudę Krzyżem Wolności i Solidarności.
Najważniejsze w kulturze są wartości
Profesor Andrzej Tyszka to nie tylko znany w Polsce socjolog kultury, długoletni pracownik naukowy Uniwersytetu Warszawskiego, działacz opozycji w PRL, regionalista, twórca idei mateczników Polskości, publicysta, malarz i pisarz, ale od lat zwolennik i popularyzator idei miast ogrodów, zapoczątkowanej na początku wieku w Anglii. To pasjonat upowszechniania wiedzy o pierwszym z miast ogrodów, mieście Letchworth, założonym na Wyspach Brytyjskich w 1903 roku. W 2015 roku w Bibliotece Świętokrzyskiej ukazał się album książkowy jego autorstwa w wersji polsko-angielskiej zatytułowany Miasta jak ogrody. Okazją do wydania tej pozycji był jubileusz dziewięćdziesiątej rocznicy założenia Miasta Ogrodu Podkowy Leśnej. Jej treścią są rozważania w jakim stopniu rodzinne miasto Profesora, Podkowa Leśna, spełnia wymagania stawiane wobec miast ogrodów. „Miasta jak ogrody” to pozycja szczególna, nie tylko z uwagi na charakter jubileuszowy wydawnictwa. Wystarczy wymienić tytuły rozdziałów (wydrukowanych w wersji polsko-angielskiej co podnosi wartość książki) - Mitologia, magia i mistyka ogrodów, Miasta jak ogrody w XXI wieku, Miasta ogrody w Polsce, Miasta ogrody w budowie i projektowane, Polskie miasta-ogrody w tradycji europejskiej, Spojrzenie aksjologa i kończący książkę rozdział Po co? I dlaczego? Kongres polskich miast ogrodów.
Książka ta została przychylnie odebrana przez mieszkańców nie tylko polskich miast ogrodów, ale także historyków i regionalistów.
W zbiorze swych szkiców, pisanych na przestrzeni bez mała pół wieku, prof. Andrzej Tyszka przypomina, że nie co innego, a wartości są „rusztowaniem lub główną osnową kultury, jej najistotniejszym pojęciem składowym i podstawową kategorią konstrukcyjną”.
Prof. Tyszka jest autorem wybitnej książki z 1971 r. pt. "Uczestnictwo w kulturze: o różnorodności stylów życia". To od wprowadził do polskiej socjologii kategorię „stylu życia”, a jego dotyczą rozwijania na polu socjologii kultury metod badań jakościowych i terenowych. Prof. Tyszka, którego cechuje "odwaga w myśleniu", był nauczycielem wielu pokoleń socjologów "w trudnych, ciekawych i heroicznych latach 70-tych". Zwłaszcza „Aksjologia społeczna; między PRL a IV RP" to dzieło wyjątkowej aktualności, bogate w liczne wątki. Profesor Andrzej Tyszka był pionierem i buntownikiem zarazem. Wbrew naciskom naukowych snobizmów i idącej z Zachodu mody trwał przy takim uprawianiu nauki o społeczeństwie, które dostrzega problem wartości. Nie dał się zmusić do ograniczenia swoich zainteresowań do tego, co się da liczyć, mierzyć, zamykać w matematyczne formuły. Co więcej, bez ostentacji, ale konsekwentnie przyznawał, że wartości chrześcijańskie uznaje za własne, ważne dla Polski, aktualne. Rozpoczynał swoją drogę naukową jako socjolog kultury, stał się jednak pionierem aksjologii społecznej, wiedzy o tym, jakie zależności zachodzą pomiędzy światem społecznych zachowań i poglądów, a przestrzenią cnót, dóbr, wartości. Przypomina o istnieniu wartości, które są usystematyzowane w hierarchicznym układzie, o prymacie wartości świętych, duchowych nad witalnymi, utylitarnymi i hedonicznymi. Zauważa współczesne zagrożenie dla europejskiej cywilizacji – odwrócenie hierarchii wartości, w którym hedonizm zostaje wyniesiony do rangi prymatu, zarówno w sferze osobistej jak i zbiorowej, a często przyjmuje model życia bez wartości, czy wręcz życia według anty-wartości. Ubolewa nad encyklopedyzmem i akademizmem we współczesnym systemie edukacji, gdzie brak miejsca na przekazywanie wzorców.
Nie tylko praca naukowa Profesora, ale także jego nieprzerwana praktyka jako animatora kultury, świadczy o jego głębokim rozumieniu interakcji w obszarze lokalnym. Podkowę Leśną, w której mieszka od 1939 roku, uznaje za „matecznik kultury Polski”, twierdząc, że „cechą kapitalną „mateczników” jest wytworzony, a często zastany genius loci, związany z ich siedzibą, na ogół pełną lokalnych, zaszczytnych i wspaniałych tradycji. Charakterystyczne jest także łączenie wysokiego poziomu, kompetencji profesjonalnych organizatorów, z pracą i społecznikowskim zaangażowaniem wolontariatu. W sumie więc są to wspaniałe „źródła i źródełka” energii kulturotwórczej. Te okoliczności wydają się decydujące w pojmowaniu ich roli”.
W Podkowie Leśnej prof. Andrzej Tyszka malował obrazy, pisał książki (jedną z jego znanych publikacji jest "Żyjąc wśród leśnych ogrodów") i udzielał się społecznie. Był jednym z czworga założycieli i organizatorów Uniwersytetu Otwartego "Pokolenia" z ramienia Związku Podkowian, a także jego wykładowcą w kolejnych semestrach. Prof. Tyszka to działacz obywatelski, inicjator wielu pięknych i ciekawych wydarzeń w Podkowie Leśnej i w okolicach m.in. Kongresu Polskich Miast Ogrodów, który odbył się pod jego programowym przewodnictwem w Podkowie Leśnej w 2015 roku, autor scenariusza i organizator spektaklu „Pieśń o Rollandzie”, pomysłodawca i realizator Przystanków literackich podczas Festiwalu Otwarte Ogrody. Na jednym przystanku prezentowany był dorobek ponad setki autorów piszących w Podkowie lub o Podkowie Leśnej. Stanowił on niemałą część całej tradycji miejsca i kulturowego dziedzictwa naszego miasta-ogrodu. Profesor Tyszka zabiegał, żeby regał „podkowianów” w naszej bibliotece był stałym miejscem, dostępnym dla czytelników. I marzył, żeby w przyszłości półka autorów podkowiańskich była coraz dłuższa.
Rzecznik dobra wspólnego, pożytku publicznego, odpowiedzialności, obowiązków obywatelskich i społecznych. Gorący zwolennik idei samorządności, jako jej istotę postrzegał nie instancje, organy i urzędy, lecz wolę wspólnoty samorządowej, w tym jej przedstawicieli w radzie miasta, opinię lokalną. Aktywnie włączył się w pracę nad Strategią zrównoważonego Rozwoju Miasta Ogrodu Podkowa Leśna na lata 2012-2025, krytycznie opiniując jej projekt jako zbyt mało perspektywiczny. Postulował kontynuację roli lidera ruchu integracyjnego polskich miast ogrodów oraz miast zielonych przez Podkowę Leśną.
Prof. Andrzej Tyszka Podkowę znał i rozumiał do szpiku kości, miasto ogród miał w genach – w przenośni i dosłownie – jego dziadek Julian Majkowski, warszawski lekarz, ściśle współpracował we wprowadzaniu w życie idei miast ogrodów w Polsce z dr. Dobrzyńskim, związanym z sir Ebenezerem Howardem, na stanowisku jego zastępcy w International Garden City and Town Planning Association. Wszystkie z sześciorga dzieci dr. Majkowskiego osiedliło się w Podkowie Leśnej od samego powstania miasta, a dwie cioteczne babcie – Jadwiga i Stefania zbudowały dom, w którym profesor Tyszka mieszkał od wczesnego dzieciństwa niezmiennie do dnia dzisiejszego, jak również dwoje z pięciorga rodzeństwa osiedliło się i mieszka w swoim rodzinnym mieście. „Podkowa to nie tylko moje wybrane miejsce zamieszkania i związane z nim kłopoty oraz uroki. To także kropla, w której staram się zaobserwować właściwości oceanu. Tym oceanem jest kultura współczesna w ciągu jej stałych i gwałtownych przemian.” Dość powiedzieć, że między domami rodziny Tyszków, zlokalizowanych w różnych rejonach Podkowy, biegła ścieżka, której ślad jeszcze dziś można odnaleźć na małym fragmencie, i która nadal trwa i biegnie w pamięci członków rodziny. Emocjonalnie związany z lasem, drzewami, przyrodą. Stały bywalec leśnych terenów, boso przebiegający po leśnych ścieżkach w ramach podnoszenia hartu ciała i ducha. Las i tereny leśne w mieście były pełne wspomnień, rodzimy krajobraz „trwale i gęsto zapisany”, osobista mała ojczyzna. Liczący, nawiedzający pozostałości majestatycznych świerków, wzbudzających uczucia żalu i dumy – „gdzie dużo drzew tam i dużo dobrych ludzi”.
Odszedł wspaniały człowiek, o pięknym życiorysie, niezwykłej historii rodzinnej, wspaniałej postawie życiowej i bogatym dorobku naukowym, a przy tym skromny i niezmiernie ciepły, życzliwy, pogodny, z nieprzeciętnym poczuciem humoru, aktywny obywatel z dużym poczuciem odpowiedzialności za rozwój swojego miasta, niestrudzony społecznik zawsze entuzjastycznie reagujący na wszelkie inicjatywy.
Jego publikacje stanowią rodzaj przewodnika zarówno w świecie wartości, którymi żył na co dzień jak i kompendium na temat idei miasta – ogrodu, która była emanacją najlepszego środowiska do życia dla człowieka w jedności ze światem natury i w którym można było realizować cele społeczne i obywatelskie.
Dzięki jego książkom i całej jego działalności nauczyliśmy się rozumieć Podkowę Leśną, zostaliśmy „zarażeni” obywatelskością i społecznikostwem.
Mimo, iż nie został uhonorowany tytułem Honorowego Obywatela Podkowy Leśnej, nadawanego przez Radę Miasta, gdyż pomimo nieustannych wniosków ze strony współpracowników ze Związku Podkowian i innych zaprzyjaźnionych mieszkańców, Profesor nie wyrażał zgody na wystąpienie o taki tytuł, zasłużył na tytuł Pierwszego Obywatela Miasta Ogrodu Podkowy Leśnej.
Będzie nam go ogromnie brakowało, ale pozostanie w naszej pamięci na zawsze, a jego spuścizna będzie dziedzictwem i drogowskazem na pokolenia.
