28/10/2026
Yindee - ยินดี
#ยินดี #บางพระ
หลังจากที่เราได้ไปทำความรู้จักความเป็นอยู่ของผู้คนชาวบางพระกันแล้วเมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมา
วันนี้เราจึงพาแฟนรายการไปเจาะลึกประวัติศาสตร์ของย่าน #บางพระ กันบ้าง 🧡
บางพระเป็นชุมชนเก่าริมทะเล ที่เมื่อก่อนเคยมีสถานะเป็นถึง “ #เมืองบางพระ”
ผู้คนที่นี่ใช้ชีวิตอยู่กับทั้งทะเล ลำคลอง การประมง และการค้าขาย โดยเฉพาะบริเวณ คลองสุครีพ ที่เคยมีบทบาทกับวิถีชีวิตของคนในพื้นที่ ทั้งเป็นแหล่งน้ำ เป็นเส้นทางสัญจร และบริเวณปากคลองก็เคยใช้เป็นที่พักเรือ รวมถึงขนส่งผลผลิตทางการเกษตรออกไปยังพื้นที่อื่น ๆ
📍 #ที่มาของชื่อบางพระ
ชื่อบางพระปรากฏในแผนที่โบราณตั้งแต่สมัยอยุธยา และยังปรากฏใน นิราศเมืองแกลง ของสุนทรภู่ด้วย ขณะที่ในอดีตพื้นที่นี้มีทั้งเมือง ท่าเรือ ชุมชนชาวจีน การประมง การค้าขาย และต่อมาค่อย ๆ เปลี่ยนผ่านเข้าสู่พื้นที่อุตสาหกรรมและเมืองที่เชื่อมกับศรีราชาและ EEC
📍เล่าย้อนกลับไปก่อน พ.ศ. 2437 : "บางพระเป็นชุมชนเก่า"
#บางพระเป็นชุมชนชายฝั่งเก่า มีผู้คนตั้งบ้านเรือนกระจายอยู่ตามลำห้วยและพื้นที่ริมทะเล
พื้นที่ในอดีตมีลักษณะเป็น ทะเล + ป่าเขา + ลำห้วย + พื้นที่เกษตร อยู่ด้วยกัน ไม่ได้เป็นพื้นที่เมืองแบบที่เห็นในปัจจุบัน
#ในแผนที่ไตรภูมิโบราณ มีชื่อพื้นที่ชายฝั่งหลายแห่ง เช่น บางทราย / บางปลาสร้อย / บางพระเรือ (บางพระ) / บางละมุงสะท้อนว่าพื้นที่ชายฝั่งบริเวณนี้มีชุมชนและเส้นทางการเดินทางมาอย่างยาวนาน งานศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นระบุว่า “บางพระ” เป็นชุมชนเก่าที่มีร่องรอยมาตั้งแต่สมัยอยุธยา
#ในอดีตพื้นที่บางพระมีป่าค่อนข้างหนาแน่น และมีชุมชนเล็ก ๆ กระจายอยู่ตามแนว ห้วยสุครีพ ซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำคัญ แต่ห้วยสุครีพไม่ได้มีความสำคัญแค่เรื่องน้ำ แต่เกี่ยวข้องกับการเดินทางและการค้าขายของคนในพื้นที่นี้อีกด้วย
#ตามข้อมูลท้องถิ่น ช่วงหนึ่งบริเวณปากคลองมีลักษณะกว้างและสามารถใช้เป็น ที่หลบคลื่นลมของเรือ บริเวณนี้ยังใช้เป็นจุด ขนถ่ายสินค้าเกษตร จากพื้นที่บางพระเพื่อเดินทางต่อไปยังกรุงเทพฯ
#วิถีชีวิตของคนในพื้นที่จึงผูกกับทั้ง ทะเล คลอง และพื้นที่เกษตร คนบางพระในอดีตจำนวนมากเป็น คนไทยเชื้อสายจีน ที่เข้ามาตั้งรกรากบริเวณชายทะเล
#คนในชุมชนประกอบอาชีพทั้ง ค้าขาย ประมง และทำไร่นา พื้นที่ทำการเกษตรส่วนใหญ่อยู่ทางฝั่งตะวันออกของถนนสุขุมวิทในปัจจุบัน ทำให้บางพระในอดีตไม่ได้เป็นเพียงชุมชนประมงริมทะเล แต่เป็นชุมชนที่มีทั้ง การผลิตอาหาร การค้าขาย และการขนส่ง
📍รัชกาลที่ 4 : “บางพระ” กลายเป็น “เมืองบางพระ”
#การมีสถานะเป็น “เมือง” สะท้อนว่าบางพระในเวลานั้นมีความสำคัญมากกว่าการเป็นเพียงชุมชนชายฝั่งทั่วไป บริเวณเมืองมีที่ทำการปกครองตั้งอยู่บนพื้นที่เนินกว้าง ใกล้กับบริเวณสะพานข้ามลำห้วย
#สะพานสำคัญแห่งหนึ่งในพื้นที่คือ “สะพานโค้งบางพระ” เดิมสะพานมีลักษณะเป็นสะพานโค้ง จึงเป็นที่มาของชื่อ “สะพานโค้งบางพระ”
#ต่อมาเมื่อมีการพัฒนาถนนและเส้นทางคมนาคม สะพานถูกปรับเปลี่ยนจนมีลักษณะต่อเนื่องกับถนนสุขุมวิท
#ปัจจุบัน คนที่ผ่านบริเวณนี้อาจไม่รู้ด้วยซ้ำ ว่าพื้นที่ตรงนี้เคยเป็นสะพานสำคัญของเมืองบางพระ
บริเวณบางพระในเวลานั้นยังมีชุมชนชาวจีนอาศัยอยู่ โดยเฉพาะบริเวณชายทะเล
#มีข้อมูลท้องถิ่นกล่าวถึงสถานที่คุมขังนักโทษ บริเวณศาลเจ้าในหมู่ที่ 3 ใกล้ทะเล
พื้นที่บริเวณดังกล่าวยังเกี่ยวข้องกับกิจกรรมของชุมชนชาวจีนและประเพณี ทิ้งกระจาด
ปัจจุบันร่องรอยของที่ทำการเมืองบางพระและสถานที่คุมขังเดิมแทบไม่เหลือให้เห็นแล้ว
📍ช่วงเวลาประมาณ พ.ศ. 2437 : จาก “เมืองบางพระ” ถูกเปลี่ยนเป็น “อำเภอบางพระ”
#ในช่วงรัชกาลที่5 มีการปรับระบบการปกครองให้เป็นระบบอำเภอ แหล่งข้อมูลประวัติศาสตร์ท้องถิ่นหลายแหล่งระบุว่า ประมาณ พ.ศ. 2437 (ร.ศ. 113) เมืองบางพระถูกจัดตั้งเป็น “อำเภอบางพระ”
#นั่นหมายความว่า บางพระยังคงเป็นศูนย์กลางการปกครองของพื้นที่ในช่วงเวลานั้น จุดนี้เป็นช่วงเปลี่ยนผ่านสำคัญจาก “เมืองบางพระ” เป็น “อำเภอบางพระ” บางพระจึงไม่ได้หายจากแผนที่ทันที แต่ยังคงสถานะเป็นอำเภออยู่อีกหลายสิบปี
📍 ในพ.ศ. 2443 : ศรีราชาเริ่มโตขึ้น
#ในช่วงต้นรัชกาลที่5 ศรีราชายังเป็นเพียงตำบลที่อยู่ในเขตอำเภอบางพระ ต่อมา จอมพลเจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรี เข้ามาทำกิจการป่าไม้และโรงเลื่อยบริเวณศรีราชา
#มีข้อมูลระบุว่าเริ่มกิจการโรงเลื่อยใน ปี พ.ศ. 2443 เมื่อกิจการเติบโตขึ้น ก็มีคนงานและผู้คนเข้ามาอาศัยมากขึ้น จากพื้นที่ที่เคยเป็นชุมชนขนาดเล็ก ศรีราชาจึงเริ่มกลายเป็นชุมชนที่มีคนหนาแน่นและมีความสำคัญทางเศรษฐกิจมากขึ้น
#การเติบโตของศรีราชานี่เอง กลายเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้ศูนย์กลางการปกครองเริ่มขยับออกจากบางพระ
📍ปีพ.ศ. 2445 : บางพระกับการดูแลเส้นทางชายฝั่ง
#มีข้อมูลประวัติศาสตร์ท้องถิ่นระบุว่า ในช่วง พ.ศ. 2445 มีหน่วยทหารเรือ/หน่วยฝึกกำลังพลเข้ามาเกี่ยวข้องกับพื้นที่บางพระ ภารกิจสำคัญเกี่ยวข้องกับการดูแลและป้องกันการปล้นสะดมของโจรสลัดตามเส้นทางชายฝั่งทะเลตั้งแต่กรุงเทพฯ ถึงตราด
#เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นว่า บางพระไม่ได้เป็นเพียงชุมชนเกษตรหรือชุมชนริมทะเล แต่ยังอยู่บนเส้นทางชายฝั่งที่มีความสำคัญต่อการเดินเรือและการค้าขาย
📍ปีพ.ศ. 2446 : เริ่มเสนอให้ย้ายที่ว่าการอำเภอ
#เมื่อศรีราชาเติบโตขึ้นจากกิจการป่าไม้และโรงเลื่อย จึงเริ่มมีชุมชนขนาดใหญ่ขึ้น ในปี พ.ศ. 2446 จอมพลเจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรีได้กราบทูลขอให้ ย้ายอำเภอบางพระมาตั้งที่ตำบลศรีราชา
#เหตุผลสำคัญ คือศรีราชาเริ่มกลายเป็นชุมชนที่ใหญ่และมีความสำคัญทางเศรษฐกิจมากขึ้น แต่ตอนนั้น ยังไม่ได้เปลี่ยนชื่ออำเภอคือ ย้ายศูนย์กลางการปกครองก่อน แต่ชื่อยังเป็น “อำเภอบางพระ”
📍ปีพ.ศ. 2447 : ที่ว่าการอำเภอย้ายไปศรีราชา
#ประมาณ พ.ศ. 2447 ทางราชการย้ายที่ว่าการอำเภอบางพระไปตั้งที่ ตำบลศรีราชา
#แม้สถานที่ตั้งของที่ว่าการจะย้ายไปแล้ว แต่ชื่อหน่วยการปกครองยังคงเป็น “อำเภอบางพระ”
ดังนั้นในช่วงนี้จึงเกิดสถานการณ์ที่น่าสนใจ คือ “อำเภอบางพระ แต่ที่ว่าการอำเภอตั้งอยู่ที่ศรีราชา”
#นี่คือช่วงเวลาที่บทบาทของบางพระใ นฐานะศูนย์กลางการปกครองเริ่มเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน
ขณะที่ศรีราชาก็เติบโตขึ้นเรื่อย ๆ จากชุมชนที่เกิดขึ้นรอบกิจการป่าไม้และโรงเลื่อย
#แม้บางพระจะไม่ได้เป็นศูนย์กลางการปกครองอีกต่อไป แต่ชุมชนยังคงดำเนินชีวิตต่อ วิถีชีวิตยังเกี่ยวข้องกับ ทะเล คลอง การเกษตร และการประมง ในช่วงเวลาต่อมา พื้นที่บางพระเริ่มได้รับผลจากการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ หนึ่งในสิ่งที่เปลี่ยนไปอย่างชัดเจนคือ คลองสุครีพ
📍ประมาณ พ.ศ. 2476 : คลองสุครีพเปลี่ยนเส้นทาง
#ตามคำบอกเล่าของคนในพื้นที่ มีเหตุการณ์ฝนตกหนักและน้ำในคลองไหลแรง จนทำให้แนวทางของ คลองสุครีพเปลี่ยนไป
#หลังจากนั้นบริเวณปากคลองมีพื้นที่กว้างขึ้น และสามารถใช้เป็นบริเวณ หลบคลื่นลมของเรือ
ปากคลองยังมีบทบาทในการ ขนถ่ายสินค้าเกษตร จากชุมชนเพื่อเดินทางต่อไปยังกรุงเทพฯ
#เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นว่าคลองสุครีพเคยเป็นมากกว่าแหล่งน้ำ แต่เป็นส่วนหนึ่งของระบบเศรษฐกิจและการเดินทางของบางพระ
📍ปีพ.ศ. 2496 : สร้างอ่างเก็บน้ำบางพระ
#การสร้างอ่างเก็บน้ำทำให้ระบบน้ำของพื้นที่เปลี่ยนไป เมื่อระบบน้ำเปลี่ยน ความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนกับคลองสุครีพก็เปลี่ยนตาม จากเดิมที่คลองมีบทบาททั้งในเรื่องน้ำ การเดินทาง และการขนส่งสินค้า วิถีชีวิตที่ผูกกับคลองก็ค่อย ๆ ลดความสำคัญลง
#การเปลี่ยนแปลงของระบบน้ำ จึงเป็นอีกหนึ่งจุดที่ทำให้บางพระเปลี่ยนจากชุมชนริมน้ำแบบเดิมไปสู่พื้นที่รูปแบบใหม่
📍ช่วงหลัง พ.ศ. 2496 : การเข้ามาของอุตสาหกรรมและผลกระทบต่อชุมชน
#ต่อมาเมื่อพื้นที่มีการพัฒนาทางเศรษฐกิจมากขึ้น ก็มีโรงงานอุตสาหกรรมเข้ามาในพื้นที่
ข้อมูลประวัติศาสตร์ท้องถิ่นกล่าวถึง โรงงานแป้งมันสำปะหลัง ที่ส่งผลกระทบต่อคลองสุครีพ มีการระบุว่าการปล่อยของเสียจากโรงงานทำให้คุณภาพน้ำเปลี่ยนแปลง สิ่งมีชีวิตในคลองและบริเวณปากคลอง เช่น ปลา กุ้ง ปู หอย ลดจำนวนลง
#สภาพพื้นที่บริเวณปากคลองและชายหาดก็เปลี่ยนไป ชาวบ้านมีการร้องเรียนเรื่องปัญหาดังกล่าว และต่อมาโรงงานจึงเลิกกิจการ
#เรื่องนี้เป็นอีกด้านหนึ่งของประวัติศาสตร์บางพระที่น่าสนใจ เพราะสะท้อนว่า เมื่อพื้นที่เปลี่ยนจากชุมชนเกษตรและประมงเข้าสู่ยุคอุตสาหกรรม คนในพื้นที่ก็ต้องรับมือกับผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงด้วย
📍ประเพณีของบางพระ
📌 #ประเพณีกองข้าว หนึ่งในประเพณีสำคัญของบางพระคือ “ประเพณีกองข้าว”
#จัดขึ้นในช่วงเทศกาลสงกรานต์ ในอดีตชุมชนสองฝั่งคลองมีวิถีชีวิตและอาชีพที่แตกต่างกัน
ประเพณีกองข้าวจึงเป็นพื้นที่ที่ทำให้ผู้คนจากทั้งสองฝั่งกลับมารวมตัวกัน
#ชาวบ้านนำอาหารมาร่วมกัน ทำบุญ เล่นการละเล่นพื้นบ้าน และร่วมพิธีตามความเชื่อของชุมชน
ยังมีการทำบุญและเซ่นไหว้ สัมพเวสี หรือดวงวิญญาณที่ไม่มีญาติ
#เดิมประเพณีจัดขึ้นบริเวณชายหาดปากคลองสุครีพ เมื่อพื้นที่บริเวณปากคลองเปลี่ยนแปลงจากการสร้างอ่างเก็บน้ำและปัญหาสิ่งแวดล้อม จึงมีการย้ายสถานที่จัดงานไปยังบริเวณ บ่อทำบุญ
#ประเพณีนี้จึงไม่ได้เป็นแค่กิจกรรมสงกรานต์ แต่เป็นภาพสะท้อนว่า คนบางพระใช้ประเพณีเป็นพื้นที่รวมคนในชุมชนเข้าด้วยกัน
📌 #ประเพณีแห่พญายม อีกหนึ่งประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์ของบางพระคือ “แห่พญายม”
#ประเพณีนี้มีความเชื่อมโยงกับประเพณีกองข้าวและความเชื่อเรื่องการส่งสิ่งไม่ดีออกจากชุมชน
ตามความเชื่อของคนในพื้นที่ หลังจากทำบุญและเซ่นไหว้สัมพเวสีแล้ว ก็ต้องการให้ โรคภัย ความทุกข์ และสิ่งไม่ดีต่าง ๆ ออกจากชุมชน
#จึงมีการสร้างองค์พญายม และนำมาแห่ไปตามชุมชน จากนั้นจึงนำองค์พญายมไปยังชายทะเล และหันหน้าออกสู่ทะเล
#ในความหมายเชิงความเชื่อ คือการ ส่งสิ่งไม่ดีออกไปจากชุมชน ประเพณีแห่พญายมของบางพระได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ เมื่อวันที่ 3 กันยายน พ.ศ. 2556
ดังนั้น แม้บางพระจะเปลี่ยนสถานะทางการปกครองมาหลายครั้ง แต่ประเพณีนี้ยังทำหน้าที่เป็นหนึ่งในสิ่งที่เชื่อมคนบางพระกับอดีตของชุมชน
ที่นี่ไม่ใช่แค่ชุมชนริมทะเลธรรมดา แต่เป็นพื้นที่ที่มีทั้งเรื่องราวของ เมืองเก่า ผู้คน และวิถีชีวิตที่ค่อย ๆ เปลี่ยนไปตามเวลา อย่างประเพณี กองข้าว และ แห่พญายม ที่เกิดขึ้นจากความสัมพันธ์ของคนในชุมชน 🧡
📌รับชมรายการ #ยินดี ได้แล้วที่ YouTube ช่อง BLACK DOT
#ยินดี #บางพระ
Writer: Mintt.pob
Editor: N’suay sai
Graphic: markgg789