Boerenbuitengebied Muntendam

01/09/2026

Dat de zomer weer z’n einde nadert merk je ook op aan niet alle daagse vogelsoorten die plotseling in de lucht of in het veld voorbij komen, ‘herfsttrek’. Daarbij migreren vele soorten naar zuidelijke regio’s/landen en maakt dat er weer veel te beleven is in het veld.
Zo was in ons ' ' al een paar weken geleden de ineens weer te zien op de akkers, een vogel van heide- en duingebieden waar ze in konijnenholen broeden. Hun trekbewegingen lijken in golven te verlopen.

Vorige week 24augustus, zag ik deze Tapuit (vaak zie je twee, of drie), misschien wel uit Scandinavië want dit exemplaar was opvallend weinig schuw. De verklaring daarvoor zou kunnen zijn dat hun leefgebied ligt in dun bevolkte gebieden en vele vogelsoorten voor de mens en hun activiteiten, veel minder angst hebben ontwikkeld, in dit geval voor de rustig bewegende maar luid grommende trekker…

Op de akkers zie je ze vaak vanaf een verhoging (grote kluit oid) op de uitkijk en vervolgens rennend naar een vliegend of kruipend insect. Echt opvallend in de vlucht is de helder witte stuit, en dan weet je al zeker dat het om een Tapuit gaat.

30/08/2026

Soms 'scoor' je tijdens je werk op en om de akkers een bijzondere waarneming, zoals afgelopen week 2 Grauwe klauwieren bij de mestbassin. Ik zag een vrouw Grauwe klauwier haar jong voeren die verderop in de struiken zat te wachten. Die aangevoerde insecten werden daarvoor steeds op dezelfde, handig zittende stekel van de Sleedoorn gespiest en vervolgens in hapklare brokken gescheurd.

Deze soort wordt ook wel 'ambassadeur voor natuurherstel' genoemd; als een gebied geschikt is voor de Grauwe klauwier, dan is dat voor vele andere soorten ook geschikt!
Want ze zijn kieskeurig. Zo houden ze van half open akkerlandschappen met plukken dichte struwelen (meidoorns en/of sleedoorn), en in dat landschap moeten veel prooidieren voor komen, zoals grote insecten kevers, sprinkhanen, libellen, bijen, wespen en hommels. Bijzonder aan de Grauwe klauwier is dat zelfs muizen en hagedissen op het menu staan. Luguber is dat gevangen grote prooien op stekel (of op prikkeldraad...) worden gespiest om ze te bewaren of om makkelijker op te kunnen vreten.

Zoals bekend proberen we (werkgroep) sinds 2015 in het 'Boerenbuitengebied Muntendam', een intensief gebruikt akkerlandschap, met maatregelen op en langs akkers (Openbaar Groen) weer leefruimte te creëren voor veel soorten die door menselijk handelen in de verdrukking zijn gekomen.
Maatregelen zoals:
* aanplant van (stekel-)struweel, met name meidoorn
* ecologische bermbeer (veldwegen)
* agrarisch natuurbeheer (oa akker- en bloemenranden, wintervoedselakkers)
* inrichten van kruidenrijke 'bufferstroken' (3m breed), zijnde verplichte chemievrije zones (miv. 2023) langs watergangen/sloten.

Als je er oog voor hebt zie je dat deze aanpak werkt; soorten die van oudsher zich thuis voelen in het akkerlandschap keren terug. Ik reken deze foeragerende Grauwe klauwieren daar ook onder.
Oftewel, met eenvoudige maatregelen laten we hier zien dat in een intensief gebruikt akkerlandschap evenveel valt te beleven als in natuurgebieden :)

We kunnen hiermee dus binnen de gegeven kaders van het landbouwbeleid (EU- GLB), anticiperen op de terechte zorgen in de samenleving over het lot van akkernatuur.
(zie ook https://share.google/aimode/5CrxWZrbk2RQVWb40 )

01/08/2026

Boerenprotesten.
Hebben we het niet met z’n allen uit de hand laten lopen, waarbij boer en natuur nu de klos is?

Er is (oa) een stikstofprobleem, dus kennelijk zijn er verkeerde ‘afslagen’ gemaakt. Hoe is dat zo gekomen, en hoe is de besluitvorming daarover verlopen, nationaal en internationaal? En wiens belangen werden met die besluiten gediend? Die van de boer, of toch vooral ketenpartijen/toeleveringsbedrijven?!

Maar dan zijn die besluiten zijn tegen beter weten in genomen, denk aan de risico’s voor natuur/milieu, waar PBL destijds (2015), en ver daarvoor vele ecologen al voor waarschuwden? Waarschuwen voor grenzeloos groeien was niet voor niks, we weten immers dat ‘bomen niet tot in de hemel groeien’. Maar boeren zijn er toe aangezet, maar ook toen al stonden niet álle boeren achter deze besluiten....Maar die niet mee deed, zijn vaak nu geen boer meer.

Het is het Brussels landbouwbeleid dat met grenzeloze groei het landbouwprobleem (mbt. klimaat, biodiversiteit/milieu, landschap) uit de klauwen heeft laten lopen. De 'weeffout' is dat boeren onderworpen werden aan de tucht van de zgn.’Vrije markt’. Prima voor de industrie, want consument betaalt geen cent teveel, maar funest in de landbouw omdat we met schaalvergroting (is ‘uittocht van boeren’) en intensivering zien dat natuur en landschap daarvan de klos is.

Bovendien geldt voor boer helemaal geen 'vrije markt' zolang zij niet georganiseerd de produktie mogen afstemmen op de vraag. Maw. boer heeft geen ‘marktmacht’.
Provinciale ambtenaren kunnen in die situatie het boerenprobleem (mbt. verwerven inkomen en reduceren milieubelasting) óók niet oplossen: alles wat ze aan regelingen bedenken of wijzigen, voelt voor bóer als onredelijk, met als toppunt uitkoopregelingen etc..

Politiek/Overheid vergeet dat boeren al ruim 60jaar exact het Europees markt- en prijsbeleid (GLB) volgen, maar waarin zij moeten produceren voor wereldmarktprijzen (de prikkel is namelijk 'veel produceren voor de laagste prijs'). En dat landbouwsysteem was visieloos en loopt spaak. Dat ziet nu ook het GLB met inzet op 'vergroening' en staat neem ik aan, ook daarom sinds 2022 meer marktmacht voor boeren toe via Producenten Organisaties (PO’s) om nu wél kostendekkende prijzen te kunnen realiseren.

Maar die biedt, zolang biologisch amper groeit, ook mogelijkheden meer gangbaar/regulier om meer te produceren, iets wat boeren van nature ook in de genen heeft zitten. Geef boeren dan daarvoor ‘de ruimte’ en ieder krijgt wat nodig is 'voor een betere wereld'.

1april 2015 https://www.pbl.nl/actueel/nieuws/afschaffing-melkquotum-maakt-mestafzet-complexer-en-vergroot-risicos-voor-natuur

15okt.2015 https://omgevingsweb.nl/nieuws/vaarwel-melkquotum-fosfaatrechten-in-aantocht/

28maart 2025 https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2025/03/28/tien-jaar-zonder-melkquotum-vol-gas-melken-is-er-wel-vanaf

16/07/2026

'Steeds vaker zijn half gemaaide bermen te zien langs de Nederlandse wegen. Onderzoek wijst uit dat die aanpak van bermbeheer gunstig is voor insecten en kan bijdragen aan een grotere biodiversiteit.'

Steeds vaker zijn half gemaaide bermen te zien langs de Nederlandse wegen. Onderzoek wijst uit dat die aanpak van bermbeheer gunstig is voor insecten en kan bijdragen aan een grotere biodiversiteit.

16/07/2026

'De Regeneratieve Alliantie brengt zo'n 200 boeren uit de gangbare en biologische landbouw bijeen'.

"Het gaat niet om het label dat je erop plakt, maar om hoe je met je bodem omgaat"

Tholen - Zo'n tweehonderd boeren kwamen afgelopen zaterdag bijeen tijdens de Dag van de Regeneratieve Landbouw in Hornhuizen. De bijeenkomst, georganiseerd door de Regeneratieve Alliantie,…

26/06/2026

In ons open/kaal, grootschalig akkerlandschap (Groningen) dit panoramabeeld, mét geluid gemaakt.

Ik hoorde hier bij aankomst (11.00uur) vele kneutjes 'knutteren', gele kwikstaarten en vanuit het graangewas een kwartel "kwk... kwik-kwik!" roepen. In de film hoor je luid en duidelijk grasmussen, een geelgors en verder jonge Torenvalken.

Ik sta hier in het gebied tussen 2 'overhoeken'. Dat zijn driehoekig percelen (de 'Rimbe' en 'Bouwte', elk 0.8ha groot) die bij de Herinrichting aan de landbouw zijn onttrokken (ruim 30jaar geleden) en in bezit gekomen van de gemeentebezit. Langs de Rimbe begint in noordelijke richting een historische kronkelende veendijk met varens en struiken (met daar langs een fietspad).

In 2015 hebben we met een opgerichte werkgroep voor hier deze 2 overhoeken van elk 0.8ha heringericht (specifiek voor de grauwe klauwier, met begrazingsweide, prikkeldraad, solitaire meidoorn/overige stekelstruiken), en het beheer van de gemeentebermen (totaal 7.5Km veldwegen, 15Km berm) overgenomen en in bermen en op dammen vele struwelen aangeplant (in de verte zie je nu overal in dit open akkerlandschap plukjes struiken). In de film zie je bermstruiken, aangeplant om beide overhoeken min of meer met elkaar te verbinden.

Voor wie zich ervan bewust is ziet dat deze eenvoudige maatregelen in het 'OpenbaarGroen' vruchten afwerpt. Fijn dat steeds meer voorbijgangers (de verandering in) dit fraai stukje landschap opmerken.

05/06/2026

7 mei 2026. "Let op! Broedende patrijzen"

'Het is die tijd van het jaar. Wegbermen vol wuivende grassen en klaprozen. En dan gaat het bij sommige mensen jeuken. De natuur moet bedwongen worden. In het agrarisch gebied, waar de natuur al is teruggedrongen tot de laatste randjes en kantjes, worden de bermen nu kaalgeschoren, terwijl juist daar patrijzen zitten te broeden op hun 15 tot 20 eieren.'

Een waarschuwing van Willem Maris, bioloog en onderzoeker gespecialiseerd in boerenlandvogels. Van 1990 tot 1995 coördineerde hij het landelijke patrijzenproject, dus hij kan het weten.

PS- In de provincie Groningen deden boeren in Boerenbuitengebied Muntendam aan het project mee en experimenteerden met het aanleggen van .
Provincie Groningen heeft dit project omgezet naar agrarisch natuurbeheer (is nu ANLb).

Bermen worden kaalgeschoren, terwijl juist daar patrijzen broeden.

24/05/2026

Na 2 jaar geen in de schuur, heeft zich vorig jaar een nieuw paartje aangemeld. Daar hoopte ik vurig op en heb daarvoor lange tijd 'alle deuren' open gezet: de kerkuilnestkast is normaal alleen via de voorgevel te bereiken, maar nu had ik ook de 'achterdeur' open gezet die direct toegang geeft tot de schuur (die 's winters vol ligt met aardappels en dan afgesloten voor de kerkuil).

Het heeft gewerkt, althans, er is weer een paartje. Een half jaar lang kon ik in de zomer- en herfstperiode, met een beetje geluk, een glimp van ze opvangen als ik 's avonds in de schemering de schuurdeur afsloot. Via de geopende 'achterdeur' van de nestkast waren ze soms al begonnen met de jacht op muizen in de schuur!

Ik had overigens de indruk dat de ene uil veel witter was dan de andere. Dan betreft die andere de 'donkere vorm'.

19/05/2026

Door het beëindigen van de activiteiten van de huidige veehouder zijn we op zoek naar een (hobby-) koeien- en/of schapenhouder voor de begrazing van onze overhoekjes de Bouwte en de Rimbe en de schapenweides Daaleweg en Kloosterploats. Wie is of kent een veehouder die de natuurbegrazing in Boerenbuitengebied Muntendam voortzet?

15/05/2026

Aan het zaaizaad van de Wintertarwe (herfstzaai) voeg ik vanaf 2021 een handvol rogge toe. Rogge steekt met zijn lange stengels al vroeg in het voorjaar boven de wintertarwe uit en creëert daarmee voor . Een handvol is meer dan genoeg voor 5ha, maar dat is in de herfst van 2025 ietsje 'uit de hand gelopen', zoals in de film te zien...

Er wordt echter steeds minder wintergraan gezaaid, met name dit jaar. En dat verklaart hier mogelijk de hoge dichtheid van gele kwikstaart: op enig moment kon ik in 1 blik wel 3-'gele bolletjes' op de roggehalmen zien (in de film met een vrouw, en man).
In NO-Groningen leveren wintertarweakkers gele kwikstaarten aantrekkelijk leefgebied. Ze nestelen pal naast het 'spuitspoor', kennelijk creëert dat in het dichte graangewas een gemakkelijke toegang tot het nest.
Hoofdvoedsel is insecten, en diverse (agrarische natuur-) maatregelen zorgen op ons bedrijf voor een insecticide-vrije teelt (al 14jaar). Daarmee blijft voor deze en andere , miljoenen insecten beschikbaar als vogelvoer.

In deze regio vindt ook al enige jaren gele kwikstaart-onderzoek plaats, zie oproep Grauwe Kiekendief - Kenniscentrum Akkervogels in 2021:
'De gele kwikstaarten zijn terug uit Afrika en kleuren onze akkers geel terwijl ze vlijtig paartjes aan het vormen zijn. Ook dit jaar doen we weer onderzoek naar foerageervluchten van deze akkerbroeders in Oost-Groningen en kunnen we hulp goed gebruiken! https://grauwekiekendief.nl/.../hulp-gezocht-gele.../