DAYAK's TALKS

24/09/2026

26/08/2026

GPS DAN MASYARAKAT DAYAK: ENAM DEKAD POLITIK, EKONOMI, TANAH, SOSIAL DAN PENDIDIKAN

Sudahkah Kepentingan Dayak Menjadi Keutamaan?
Masyarakat Dayak bukanlah masyarakat yang baru muncul dalam sejarah Sarawak. Dayak ialah antara masyarakat asal dan terbesar di Sarawak yang telah membina penempatan, mengusahakan tanah, membangunkan komuniti dan mempertahankan negeri ini sejak sebelum pembentukan Malaysia.

Namun, selepas lebih enam dekad pemerintahan politik yang akhirnya membawa kepada pembentukan GPS sebagai gabungan politik negeri, satu persoalan yang wajar dan perlu ditanyakan ialah:
Apakah perubahan struktur yang benar-benar telah berlaku kepada masyarakat Dayak dari segi kuasa politik, kekuatan ekonomi, pemilikan tanah, kedudukan sosial dan pendidikan?
Persoalan ini bukan bertujuan menafikan segala pembangunan yang telah dilaksanakan oleh kerajaan. Sebaliknya, persoalannya ialah sama ada pembangunan tersebut telah menghasilkan pemilikan, kuasa, pendapatan dan masa depan yang lebih kukuh kepada masyarakat Dayak, atau sekadar menjadikan Dayak sebagai penerima program dan bantuan.
________________________________________
1. POLITIK: DI MANAKAH SEBENARNYA KUASA DAYAK?
GPS sering dikaitkan dengan kestabilan politik Sarawak dan kedudukan politik anak negeri. Namun, kestabilan politik tidak semestinya bermaksud kuasa politik Dayak.
Persoalan utama ialah:

Di manakah kuasa Dayak dalam menentukan arah politik Sarawak?
Siapakah tokoh Dayak yang benar-benar berada pada kedudukan strategik dalam membuat keputusan?
Siapakah yang mempunyai kuasa menentukan dasar tanah, ekonomi, pendidikan, pelaburan, peruntukan pembangunan dan hala tuju Sarawak?

Kerajaan Sarawak sememangnya mempunyai beberapa pemimpin Dayak dalam barisan kepimpinan tertinggi, termasuk Douglas Uggah Embas sebagai Timbalan Premier. (Premier of Sarawak)
Namun, persoalan masyarakat Dayak tidak sepatutnya berhenti pada berapa ramai orang Dayak menjadi menteri atau wakil rakyat.

Persoalan yang lebih besar ialah:
Berapa besar kuasa sebenar yang berada di tangan mereka untuk menentukan dasar yang mengubah kehidupan masyarakat Dayak?

Politik bukan sekadar mempunyai wakil.
Politik ialah kuasa membuat keputusan.
Jika Dayak mempunyai wakil politik tetapi masih tidak mempunyai kuasa yang mencukupi dalam menentukan dasar tanah, ekonomi dan pembangunan yang berkaitan dengan masa depan Dayak, maka kita perlu membezakan antara:

“Perwakilan Dayak” dengan “kuasa Dayak.”
Dayak tidak seharusnya hanya menjadi penyokong ketika pilihan raya, tetapi mesti menjadi pemegang kuasa penentu dalam pembentukan dasar Sarawak.
________________________________________
2. EKONOMI: MENGAPA DAYAK MASIH MENJADI GOLONGAN YANG MEMERLUKAN BANTUAN?
Kerajaan Sarawak telah melaksanakan pelbagai program bantuan, termasuk bantuan tunai, keusahawanan, latihan kemahiran, bantuan peralatan menjana pendapatan, pertanian, perumahan dan pendidikan.

Kerajaan juga melaporkan bahawa kadar kemiskinan Sarawak telah menurun dengan ketara. (Premier Department Sarawak)
Namun, persoalan yang harus ditanyakan ialah:
Adakah masyarakat Dayak sedang keluar daripada kemiskinan melalui pembinaan kekayaan, atau sekadar keluar daripada kemiskinan melalui bantuan kerajaan?

Ini ialah dua perkara yang berbeza.
Bantuan boleh menyelesaikan masalah hari ini.
Tetapi pemilikan aset, tanah produktif, pendidikan tinggi, perniagaan, industri dan modal menyelesaikan masalah generasi.
Data Sarawak sendiri menunjukkan bahawa kawasan pedalaman masih mempunyai kadar kemiskinan yang tinggi. Contohnya, data 2024 menunjukkan kadar kemiskinan mutlak di Kanowit ialah 21.8%, Song 17.2%, Belaga 11.3% dan Julau 16.9%. (Premier Department Sarawak)

Maka persoalannya bukan sekadar:
“Berapa banyak bantuan telah diberikan?”
Tetapi:

“Mengapa selepas puluhan tahun pembangunan, sebahagian besar masyarakat pedalaman masih memerlukan bantuan untuk meneruskan kehidupan?”

Jika Dayak mempunyai tanah yang luas tetapi tidak mempunyai modal, teknologi, industri, jaringan pemasaran dan kuasa menentukan penggunaan tanah, maka tanah itu belum benar-benar menjadi kekayaan ekonomi Dayak.

Dayak tidak seharusnya selama-lamanya menjadi:
penerima bantuan, penerima subsidi dan penerima projek.
Dayak mesti bergerak menjadi:
pemilik modal, pemilik syarikat, pemilik industri, pemilik aset dan pemilik nilai ekonomi.
________________________________________
3. SOSIAL: PEMBANGUNAN BUKAN SEKADAR JALAN, BANGUNAN DAN INFRASTRUKTUR
Kemajuan sosial masyarakat tidak hanya boleh diukur melalui jumlah jalan, bangunan, rumah atau projek fizikal.
Kita juga perlu melihat:
• tahap pendidikan;
• profesionalisme;
• budaya kerja;
• kepimpinan;
• literasi kewangan;
• keusahawanan;
• jaringan profesional;
• mobiliti sosial;
• penglibatan dalam sektor profesional;
• keupayaan masyarakat membina institusi sendiri.

Masyarakat Dayak masih mempunyai cabaran besar dalam aspek mobiliti sosial, khususnya di kawasan pedalaman.
Jika generasi muda Dayak terus keluar dari rumah panjang atau kampung untuk mencari pekerjaan di bandar, tetapi tidak kembali sebagai pemilik syarikat, profesional, pelabur atau pembina industri, maka berlaku satu persoalan:

Adakah pembangunan telah menghasilkan transformasi masyarakat, atau hanya menyebabkan penghijrahan tenaga manusia Dayak keluar dari kawasan asal?
Kita juga perlu berani mengakui bahawa sebahagian masyarakat Dayak sendiri perlu berubah.

Sikap profesional, disiplin, budaya membaca, pengurusan kewangan, jaringan profesional dan keberanian membina perniagaan berskala besar mesti diperkukuhkan.
Tetapi perubahan masyarakat tidak boleh dipisahkan daripada tanggungjawab kerajaan.

Kerajaan membina ekosistem. Masyarakat menggunakan ekosistem tersebut.
Jika ekosistem ekonomi dan pendidikan tidak cukup kuat, masyarakat akan terus bergantung kepada bantuan.
________________________________________
4. TANAH NCR: DARI HAK WARISAN KEPADA KEKUATAN EKONOMI
Inilah persoalan paling besar.
Tanah NCR bukan sekadar tanah.
Tanah NCR ialah warisan, identiti, keselamatan ekonomi dan modal masa depan masyarakat Dayak.

Kerajaan Sarawak menyatakan bahawa pengiktirafan NCR telah berlaku sejak 1960-an dan program pengukuran baharu dipercepatkan mulai 2010. (Land Survey Sarawak)

Kerajaan juga melaporkan bahawa sehingga 31 Mei 2026, sekitar 1.238 juta hektar NCR telah disukat dan hampir 967 ribu hektar telah diwartakan sebagai Native Communal Reserves di bawah Seksyen 6. (UKAS Sarawak)

Ini merupakan pencapaian yang tidak boleh dinafikan.
Tetapi persoalan kritikalnya ialah:

Mengapa proses ini mengambil masa begitu panjang?

Dan lebih penting:
Apakah nilai ekonomi yang telah terhasil kepada pemilik tanah daripada tanah yang telah diiktiraf tersebut?

Pada akhir 2025, 109,065 lot individu telah disukat dan 35,873 hak milik Seksyen 18 telah dikeluarkan. (UKAS Sarawak)
Ini menunjukkan bahawa proses masih berjalan dan belum selesai.
Maka kerajaan perlu memberikan jawapan yang lebih terperinci kepada masyarakat:
1. Berapa jumlah keseluruhan tuntutan NCR yang sah?
2. Berapa yang telah disukat?
3. Berapa yang telah diwartakan?
4. Berapa yang telah diberikan hak milik individu?
5. Berapa yang masih tertangguh?
6. Apakah sebab setiap kelewatan?
7. Berapa banyak tanah NCR telah digunakan untuk projek pembangunan?
8. Berapa nilai ekonomi yang dihasilkan daripada tanah tersebut?
9. Berapa jumlah yang kembali kepada pemilik asal?
10. Adakah pemilik tanah mempunyai kuasa sebenar dalam menentukan pembangunan tanah mereka?
Inilah ukuran sebenar keadilan tanah.
________________________________________
5. SIAPA YANG MENIKMATI NILAI TANAH NCR?
Persoalan yang lebih sensitif ialah tentang pembangunan.
Apabila tanah yang mempunyai nilai ekonomi tinggi dibangunkan, masyarakat Dayak tidak sepatutnya hanya menjadi penonton kepada pembangunan tanah sendiri.

Jika sebuah syarikat diberikan peluang membangunkan sesuatu kawasan, persoalannya bukan semata-mata:
“Adakah pembangunan berlaku?”
Tetapi:
“Siapa yang memiliki nilai ekonomi selepas pembangunan itu berlaku?”

Jika pemilik tanah hanya menerima pampasan sekali sahaja, sedangkan syarikat memperoleh keuntungan berpuluh-puluh tahun, maka pemilik asal mungkin kehilangan peluang untuk membina kekayaan generasi.

Oleh itu, model pembangunan tanah Dayak perlu bergerak daripada:
Tanah Dayak → diberikan kepada pemaju → Dayak menerima pampasan
kepada:
Tanah Dayak → Dayak menjadi rakan kongsi → Dayak memiliki ekuiti → Dayak menerima keuntungan jangka panjang.

Ini sangat penting apabila melibatkan kawasan yang mempunyai status PMPG atau tanah yang dikaitkan dengan kepentingan masyarakat tempatan.

Persoalan yang perlu dijawab secara telus ialah:
Adakah pemilik asal mempunyai hak untuk mengetahui nilai sebenar tanah, syarat pembangunan, keuntungan projek, pihak yang menerima manfaat dan bentuk perkongsian hasil?
Tanpa ketelusan, pembangunan boleh berlaku tetapi pemindahan kekayaan kepada pemilik asal tidak semestinya berlaku.
________________________________________
6. PENDIDIKAN: ADAKAH DAYAK MAJU KERANA GPS ATAU KERANA DAYAK SENDIRI?
Tidak dinafikan bahawa pendidikan Sarawak berkembang dengan ketara.
Namun, sejarah pendidikan masyarakat Dayak perlu dilihat secara jujur.

Selama beberapa dekad, sebahagian besar pembangunan pendidikan Dayak berlaku melalui usaha keluarga, guru, gereja, sekolah, masyarakat, biasiswa, institusi pendidikan dan perjuangan individu.

Masyarakat Dayak sendiri telah menghantar anak-anak mereka keluar untuk belajar, bekerja dan membina kehidupan yang lebih baik.

Hari ini, semakin ramai anak Dayak berada dalam bidang profesional seperti:
• perubatan;
• kejuruteraan;
• pendidikan;
• undang-undang;
• teknologi;
• akademik;
• perniagaan;
• perkhidmatan awam;
• industri;
• sektor korporat.

Tetapi persoalannya:
Adakah perkembangan ini merupakan hasil transformasi dasar kerajaan yang dirancang khusus untuk mengangkat masyarakat Dayak, atau sebahagian besarnya hasil perjuangan masyarakat Dayak sendiri?

Kerajaan boleh membantu pendidikan.
Tetapi masyarakat Dayak juga telah menunjukkan bahawa mereka mampu membangunkan diri apabila diberi peluang.
Maka tugas kerajaan bukan sekadar menyediakan bantuan pendidikan.

Tugas kerajaan ialah memastikan tiada anak Dayak yang terhalang daripada mencapai pendidikan tertinggi hanya kerana kemiskinan, lokasi pedalaman atau kekurangan akses.
________________________________________
7. PERSOALAN BESAR KEPADA GPS
Setelah lebih enam dekad pemerintahan politik yang berakar daripada era BN dan kini diteruskan melalui GPS, masyarakat Dayak mempunyai hak untuk bertanya:

Apakah pencapaian struktur yang telah mengubah kedudukan Dayak?
Bukan sekadar:
Berapa banyak projek telah dibina?
Tetapi:
Berapa banyak kekayaan yang telah dimiliki oleh Dayak?
Bukan sekadar:
Berapa ramai wakil Dayak berada dalam kerajaan?
Tetapi:
Berapa besar kuasa Dayak dalam menentukan dasar kerajaan?
Bukan sekadar:
Berapa hektar NCR telah disukat?
Tetapi:
Berapa banyak tanah Dayak telah menjadi aset ekonomi yang dimiliki dan dikawal oleh Dayak?
Bukan sekadar:
Berapa banyak bantuan telah diberikan?
Tetapi:
Berapa ramai keluarga Dayak telah menjadi bebas daripada bantuan kerana mempunyai sumber pendapatan dan aset sendiri?
Bukan sekadar:
Berapa ramai anak Dayak masuk universiti?
Tetapi:
Berapa ramai yang kembali menjadi pembina ekonomi dan institusi masyarakat Dayak?
________________________________________
8. DAYAK TIDAK MAHU HANYA DIJADIKAN PENERIMA PEMBANGUNAN
Masyarakat Dayak tidak seharusnya dinilai sebagai kump**an yang hanya memerlukan:
bantuan, projek, subsidi dan peruntukan.
Dayak harus dilihat sebagai:
pemegang saham sejarah Sarawak.
Jika tanah ialah aset, Dayak mesti mempunyai pemilikan.
Jika ekonomi berkembang, Dayak mesti mempunyai ekuiti.
Jika industri berkembang, Dayak mesti mempunyai syarikat.
Jika pembangunan berlaku, Dayak mesti menjadi rakan kongsi.
Jika politik stabil, Dayak mesti mempunyai kuasa menentukan.
Jika pendidikan berkembang, Dayak mesti menjadi profesional dan pembina institusi.
Jika Sarawak menjadi negeri maju, Dayak mesti turut menjadi masyarakat yang mempunyai kekayaan, kuasa dan mobiliti sosial yang setara dengan kemajuan negeri tersebut.
________________________________________
KESIMPULAN: APAKAH DAYAK HANYA PEMEGANG UNDI ATAU PEMEGANG TARUH?
GPS perlu menjawab persoalan ini secara terbuka:
Sejauh manakah kepentingan masyarakat Dayak benar-benar menjadi salah satu asas utama dalam menentukan dasar politik, ekonomi, tanah, pendidikan dan sosial Sarawak?
Kerajaan boleh menunjukkan angka pembangunan.
Kerajaan boleh menunjukkan projek.
Kerajaan boleh menunjukkan jumlah bantuan.
Kerajaan boleh menunjukkan jumlah hektar NCR yang telah disukat.

Semua itu mempunyai nilai dan perlu diakui.
Tetapi ukuran terakhir pembangunan ialah:
Apakah kedudukan masyarakat Dayak hari ini berbanding enam dekad yang lalu?
Adakah Dayak semakin berkuasa?
Adakah Dayak semakin kaya?
Adakah Dayak semakin memiliki tanah?
Adakah Dayak semakin memiliki syarikat?
Adakah Dayak semakin menentukan pembangunan tanah sendiri?
Adakah Dayak semakin berpendidikan?
Adakah Dayak semakin profesional?
Adakah Dayak semakin mempunyai kuasa menentukan masa depan Sarawak?

Jika jawapannya belum memuaskan, maka masyarakat Dayak mempunyai hak untuk bertanya, mengkritik dan menuntut pembaharuan.
Ini bukan persoalan membenci GPS.
Ini bukan persoalan menolak pembangunan.
Ini bukan persoalan memusuhi kaum lain.
Ini ialah persoalan akauntabiliti kepada masyarakat yang merupakan sebahagian daripada pemegang taruh utama Sarawak.
Dan persoalan paling besar yang harus dijawab ialah:
“Setelah lebih 60 tahun, apakah yang telah berubah secara struktur dalam kehidupan masyarakat Dayak — daripada sekadar menerima pembangunan kepada menjadi pemilik kuasa, tanah, modal dan masa depan Sarawak?”



Jika GPS benar-benar mahu membuktikan bahawa kepentingan Dayak ialah sebahagian daripada teras perjuangannya, maka jawapannya tidak seharusnya hanya berupa slogan politik.

Jawapannya mesti dapat dilihat pada tanah yang dimiliki, kuasa yang dipegang, kekayaan yang dibina, pendidikan yang dicapai dan masa depan yang diwariskan kepada generasi Dayak.

27/05/2026

Perayaan Gawai Dayak

Perayaan Gawai Dayak merupakan satu hari yang dikhaskan sebagai cuti perayaan bagi masyarakat Dayak, khususnya di Sarawak. Sambutan ini diraikan pada setiap 1 Jun sebagai tanda penghormatan terhadap budaya, adat resam dan warisan masyarakat Dayak yang kaya dengan nilai tradisional. Perayaan ini bukan sahaja menjadi lambang identiti kaum Dayak, malah turut menjadi medium untuk mengeratkan hubungan kekeluargaan dan perpaduan dalam kalangan masyarakat.

Perkataan “Gawai” membawa maksud “perayaan” atau pesta, manakala “Dayak” p**a merujuk kepada sekump**an masyarakat pribumi yang berumpun dan mempunyai persamaan dari segi budaya serta warisan. Antara kaum yang tergolong dalam kelompok Dayak ialah Iban, Bidayuh, Orang Ulu dan beberapa etnik lain di Sarawak. Oleh itu, dapat disimpulkan bahawa Gawai Dayak bermaksud “Perayaan Dayak”, iaitu satu sambutan khas bagi masyarakat Dayak untuk meraikan budaya dan kehidupan mereka.

Pada asalnya, Gawai Dayak berkait rapat dengan aktiviti pertanian, khususnya penanaman padi. Perayaan ini diraikan sebagai tanda kesyukuran atas hasil tuaian padi yang diperoleh setelah melalui musim bercucuk tanam. Masyarakat Dayak percaya bahawa rezeki dan hasil tuaian yang melimpah adalah berkat serta rahmat daripada Tuhan. Oleh sebab itu, sambutan Gawai Dayak menjadi waktu untuk mengucapkan terima kasih kepada Tuhan atas perlindungan, kesihatan dan rezeki yang diberikan sepanjang tahun.

Sambutan Gawai Dayak yang sebenar bukanlah semata-mata tentang hiburan atau “pesta kemabukan” seperti tanggapan sesetengah pihak. Hakikatnya, perayaan ini penuh dengan adat, nilai budaya dan ritual tradisional yang diwarisi turun-temurun. Dalam masyarakat Dayak, setiap adat yang dijalankan mempunyai makna tersendiri, termasuk upacara kesyukuran, doa dan simbol penghormatan kepada Tuhan atas hasil tuaian dan kesejahteraan hidup. Nilai utama dalam sambutan ini ialah kesyukuran, perpaduan keluarga dan penghormatan terhadap warisan nenek moyang.

Pelbagai aktiviti tradisional diadakan semasa sambutan Gawai Dayak. Antaranya ialah upacara adat, tarian tradisional seperti Ngajat, persembahan muzik tradisional, pertandingan kebudayaan serta kunjung-mengunjung antara ahli keluarga dan jiran tetangga. Selain itu, masyarakat Dayak juga menyediakan pelbagai juadah tradisional seperti pansuh, kuih-muih tradisional dan minuman khas sebagai hidangan kepada para tetamu. Suasana sambutan yang meriah mencerminkan nilai keramahan dan semangat kekeluargaan dalam masyarakat Dayak.

Di samping itu, Gawai Dayak turut menjadi platform untuk generasi muda mengenali dan menghargai budaya warisan nenek moyang mereka. Melalui sambutan ini, adat dan tradisi masyarakat Dayak dapat terus dipelihara agar tidak dilupakan oleh arus pemodenan. Perayaan ini juga membuka peluang kepada masyarakat lain untuk memahami dan menghormati keunikan budaya Dayak di Malaysia.

Kesimp**annya, Perayaan Gawai Dayak merupakan satu sambutan penting yang penuh dengan nilai budaya, kesyukuran dan perpaduan. Perayaan ini bukan sekadar meraikan hasil tuaian padi, tetapi juga melambangkan penghargaan masyarakat Dayak terhadap Tuhan atas segala rezeki yang dilimpahkan. Oleh itu, Gawai Dayak harus terus dipelihara sebagai warisan budaya yang menjadi kebanggaan masyarakat Dayak dan rakyat Malaysia keseluruhannya.

27/05/2026

POM! Risau teramat apabila dengar "Setuju" jika generasi ke-3 diberi status Bumiputera. Terpaling takut yang tak ada tanah pun lebih-lebih. Apalagi yang "meraba", hanya mendengar terikut takut hilang tanah. Lucu! Kita perhatikan ini dulu 👇🏻..

Pertanyaannya, bagaimana "Bumiputera" Cina itu memperoleh tanah jika semua tanah di setiap penjuru Benua Sarawak ini telah ada yang punya? Semudah berkata saja, "Ini tanah saya" terus mereka memperoleh tanah tersebut? Sedangkan, sehingga kini Dayak masih "dinafikan" untuk memiliki tanah sendiri dengan pengiktirafan dan diberi geran.

Sebagaimana sebelum isu ini dibangkitkan, apakah tanah warisan, tanah adat (PMPG) dan NCR itu sudah bergeran? Yang melepaskan hak ke atas tanah itu adalah pemilik itu sendiri, ketika matanya melihat duit.

Dengan siapakah pemilik tanah selama ini yang diperjuangkan bersama NGO seperti SADIA antaranya untuk mempertahankan tanah, daripada siapa?

Sebelum ini juga, yang selalu berhadapan dengan pemilik tanah adalah dengan Konsesi Hutan atau Ladang Sawit besar-besaran. Adakah kehilangan pemilikan dan hak ke atas tanah itu terkait dengan status pengiktirafan Bumiputera Cina?

Hanya satu persoalan besar yang kerajaan negeri tidak mahu menjawabnya.

👉🏻 Mengapa selama lebih 40 tahun Kerajaan Negeri tidak mahu atau bertarik tali dalam urusan pengiktirafan tanah warisan, tanah adat mahupun Tanah NCR?

- Apa agendanya? Kita tanyakan kepada Para Dayak, sedar atau tidak? Atau mata masih diselaputi ?

22/05/2026

BASA NAMA ORANG PANGGAU

Serimbai enggau Gawai Dayak ti deka datai tu, macam pekit diatur kena nyambut penatai pengerami Gawai Dayak.

Nyadi, kelimpah berandau ka ngepan ti bemacam ari batang ai siti siti menua. Siti senentang perkara ti ngasuh nyadi tanda tanya, iya nya pejuluk lumur pemekit Kumang enggau Keling.

Utai ti ngasuh nyadi tanda tanya, bakani kitai di menua ti enda kala begulai enggau orang Panggau tau nemu magi ya ke lumur satu nya Kumang tauka Keling, ya ke lumur dua nya Lulong tauka Laja lalu ya lumur tiga iya nya Selinggar Matahari tauka Bungai Nuing.

Enti belemetika komen kitai bekaul enggau nepan, enda tau sebarang. Nya ambi ke banding ke nyadi, iya nya sementing. Nyadi, tanya tu sebaka. Nama enda mali alai endur kitai magi lumur bakatu? Kati ka perkara tu disagi Petara?

26/03/2026

Berikut adalah perincian RUU Kanun Tanah (Pindaan) Sarawak 2025 khusus berkaitan tanah wakaf, termasuk kedudukan undang-undangnya dan impaknya:

1. Apakah sebenarnya diperkenalkan dalam RUU 2025?

RUU ini bukan “RUU Wakaf” yang berdiri sendiri, tetapi pindaan kepada Kanun Tanah Sarawak (Land Code) yang memasukkan elemen wakaf.

Intipati utama:
Seksyen baharu (Seksyen 171A) diperkenalkan

Memberi kuasa kepada:
Individu
Majlis Islam Sarawak (MIS)
untuk memohon pendaftaran tanah sebagai wakaf dalam Daftar Tanah rasmi

👉 Maksudnya:
Wakaf kini diiktiraf secara formal dalam sistem pentadbiran tanah negeri

Sebelum ini, wakaf lebih banyak diurus melalui struktur agama / amanah sahaja

2. Adakah ia undang-undang Sivil atau Syariah?

Jawapan ringkas:
👉 Ia dimasukkan dalam UNDANG-UNDANG SIVIL (Land Code), bukan undang-undang Syariah.

Penjelasan:

Kanun Tanah Sarawak ialah:
Undang-undang negeri
bersifat umum (civil law)
terpakai kepada SEMUA rakyat tanpa mengira agama

Namun:
Ia mengimport konsep agama (wakaf Islam) ke dalam undang-undang sivil

Tafsiran wakaf masih bergantung kepada:

Ordinan Majlis Islam Sarawak 2001
prinsip hukum Islam

👉 Jadi, kedudukannya adalah:
Struktur: Sivil
Substansi konsep: Syariah (Islamic doctrine)

➡️ Ini yang menjadikan isu ini kontroversi.

3. Mengapa ia dianggap sensitif / kontroversi?

Beberapa isu utama yang dibangkitkan:

(A) Perlanggaran prinsip sekular tanah Sarawak
Pentadbiran tanah Sarawak sejak dahulu:

👉 neutral agama (secular framework)
Memasukkan wakaf dianggap:
👉 perubahan dasar besar

(B) Risiko konflik bidang kuasa

Pertikaian tanah wakaf boleh melibatkan:
Mahkamah Sivil
Mahkamah Syariah

👉 Risiko:
“jurisdictional conflict” (pertindihan kuasa)

(C) Kekaburan definisi undang-undang

“Wakaf” tidak ditakrifkan secara jelas dalam Kanun Tanah
Perlu rujuk kepada:
hukum Islam / fatwa

👉 Ini boleh:
melemahkan kepastian undang-undang (legal certainty)

(D) Implikasi kepada masyarakat bukan Islam
Kanun Tanah = undang-undang umum
Wakaf = konsep agama Islam

👉 Risiko:
melibatkan bukan Islam dalam pertikaian yang ada elemen agama

4. Impak kepada Undang-undang Tanah Sarawak

(1) Transformasi sistem tanah (pengiktirafan wakaf)

Wakaf kini:
boleh didaftarkan secara rasmi
menjadi sebahagian daripada rekod hak milik tanah

👉 Kesan:
meningkatkan ketelusan & perlindungan aset wakaf

(2) “Hybridisation” undang-undang (campuran sivil + agama)

Kanun Tanah berubah daripada:
pure civil law → mixed (civil + religious element)
👉 Ini adalah perubahan struktur besar dalam sistem perundangan tanah Sarawak

(3) Precedent kepada agama lain
RUU juga menyatakan:

👉 konsep sama boleh diperluas kepada agama lain

👉 Kesan:
membuka ruang kepada:
trust agama Kristian, Buddha, dll
menuju model plural legal recognition

(4) Risiko litigasi & pertikaian masa depan
Isu yang mungkin timbul:

status tanah wakaf vs hak milik biasa
pembatalan / perubahan wakaf
konflik NCR (Native Customary Rights)

👉 Tanah Sarawak sangat sensitif kerana:
melibatkan NCR & komuniti pribumi

(5) Pengukuhan kawalan kerajaan

Dengan pendaftaran rasmi:
kerajaan mempunyai rekod penuh tanah wakaf
lebih mudah:
kawal
audit
urus pembangunan

5. Kesimp**an Strategik

Kedudukan undang-undang:
✔️ Diletakkan dalam undang-undang sivil (Kanun Tanah)

❗ Tetapi membawa unsur Syariah ke dalam sistem sivil

Implikasi besar:
Perubahan dasar perundangan tanah Sarawak

Cabaran kepada prinsip sekular pentadbiran tanah

Potensi konflik bidang kuasa (Sivil vs Syariah)

Pembukaan kepada sistem pelbagai agama dalam tanah

Peningkatan formaliti & kawalan ke atas tanah wakaf

6. Analisis kritikal (penting untuk faham isu sebenar)

Secara akademik, pindaan ini boleh dilihat sebagai:

👉 “Legal integration model”
(di mana konsep agama diserap ke dalam undang-undang sivil)

Tetapi risikonya:

👉 “Legal fragmentation”
jika tidak jelas siapa ada kuasa akhir:

mahkamah sivil?
mahkamah syariah?
Majlis agama?

21/03/2026

Menolak penyatuan Dayak atas alasan “politik perkauman” sebenarnya satu salah faham besar.

Bersatu bukan bermaksud membenci.
Bersatu bukan bermaksud menindas.
Bersatu adalah tentang **memastikan suara kita tidak lagi dipinggirkan**.

Selama ini, politik di Malaysia memang berasaskan komuniti —
United Malays National Organisation, Malaysian Chinese Association, malah Parti Pesaka Bumiputera Bersatu sendiri lahir dari realiti itu.

Jadi kenapa bila Dayak mahu bersatu… tiba-tiba dilabel “bahaya”?

Ini bukan soal perkauman.
Ini soal **keadilan dan keseimbangan kuasa**.

Kalau kita berpecah — kita lemah.
Kalau kita bersatu — kita boleh runding, kita boleh bangun, kita boleh lindungi hak kita.

Dayak tidak mahu lebih daripada orang lain.
Dayak hanya mahu **setara**.

Yang perlu ditolak bukan penyatuan,
tetapi sistem yang membuat kita terus terpinggir.

Bersatu bukan untuk melawan sesiapa.
Bersatu untuk memastikan kita tidak lagi dilupakan.

17/02/2026

Ditakdirkan PBDS menjadi Parti Pemerintah selepas PRU Sarawak akan datang, perkara utama dan pertama yang harus diimplementasikan adalah "Dana Kekayaan Dayak" dan mewujudkan "Bank Dayak" untuk Pembangunan Dayak!

17/02/2026

Target 🏹..
Sekurang-kurangnya, seorang pemegang Ijazah dalam sebuah Keluarga Dayak dalam 2030!