28/03/2025
ခုတလော ငလျင်တွေ ခဏ ခဏ လှုပ်လာတာတွေ့တော့ အိပ်ပျော်နေတဲ့ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြီး အသက်ဝင်နိုးလာပြီးလားလို့စိုးရိမ်နေမိတယ် human made တွေကြောင့်မဟုတ်တဲ့ သဘာဝငလျင်တွေဖြစ်လာမှုကို ပြန်ကြည့်ရင် ကမ္ဘာတိုက်ကြီးတွေဟာရွေ့လျားနေကြတဲ့ plate လိုခေါ်တဲ့ ကျောက်လွှာထု ကြီးတွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားကြပါတယ် ဒီကျောက်လွှာကြီးတွေ ထိဆက်ထားတဲ့ join နေရာတွေဟာ fault လိုခေါ်တဲ့ ပြတ်ရွေ့ကြီးတွေ ဖြစ်လာကြပါတယ် ဒီ fault တွေ ပုံမှန်ရွေ့နေရာကနေ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရင်ဖြစ်ဖြစ် ပုံမှန် မရွေ့တော့ရင်ဖြစ်ဖြစ် တကြိမ်မှာ ပြင်ထန်စွာ ကျောက်လွှာအံချော် slip ဖြစ်ကြပါတယ် အဲ့အခါမှာ ပြင်ထန်တဲ့ ငလျင်ကြီးတွေဖြစ်လာကြပါတယ်
မြန်မာ နိုင်ငံဟာ india plate နဲ့ eurasian plate နှစ်ခုတေ့ဆက်ထာရာ ပေါ်မှာ ဖြစ်တည်နေတာပါ ဒီကျောက်လွှာထု plate ကြီး နှစ်ခု တေ့ဆက်ထားခြင်းကြောင့် စစ်ကိုင်း fault လို့ခေါ်တဲ့ ပြတ်ရွေ့ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ် မြန်မာပြည်မှာ အဓိကအားဖြစ် စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ ကျောက်ကြမ်းပြတ်ရွေ့ကဘော်ပြတ်ရွေ့ ရွှေတြိဂံပြတ်ရွေ့ မိုးမိတ်ပြတ်ရွေ့ ချင်းတွင်းပြတ်ရွေ့ ဒေးဒရဲပြတ်ရွေ့ စတဲ့ ပြတ်ရွေ့ တွေရှိတဲ့ အထဲမှာမှ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ဟာ မြန်မာမှာသာမက ကမ္ဘာမှာပါ ထင်ရှားပါတယ် ဒီပြတ်ရွေ့ကို ၁၉၆၀ လောက်က စစ်ကိုင်းမှာပဲ ပညာရှင်တွေစတင်လေ့လာချိန်မှာ သာမန် fault အသေးလေးဖြစ်နိုင်တယ်လို့ စတင်ခန့်မှန်ခဲ့ပြီးမှ ၁၉၆၉ လောက်မှာ အမေရိကန်က ဘူမိဗေဒနဲ့ ဒေါက်တာဘွဲ့ရယူလာတဲ့ ဒေါက်တာ ဦးဝင်းဆွေတို့သေချာ သုသေတန ပြုပြီးတဲ့ အချိန်မှာ ဒီစစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ဟာ ကီလိုမီတာ ၁၀၀၀ ကျော်ရှည်လျားပြီး မြန်မာ နိုင်ငံကို တောင်နဲ့မြောက် လားရာအတိုင်း အလယ်က ပိုင်းထားပြီး မြောက်ဘက် တိဘက် ကုန်းမြင့် ဟူးကောင်းချိုင့်ထဲဝင်ပြီးအိန္ဒိယထိရှည်လျားကာ မြန်မာနိုင်ငံထဲ ထောင့်လျောက်ဝင်လာပြီး မိုးကောင်း မိုးမိတ် စစ်ကိုင်း အင်းဝ မန္တလေး ပျော်ဘွယ် မိတ္တိလာ မြစ်သား တောင်ငူ ပဲခူး သုံးခွ စတဲ့ မြို့ကြီးတွေကိုဖြတ်ပြီး မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ကနေ တောင်ဘက် ကပ္ပလီပင်လယ် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာထဲ စိုက်ဝင်သွားပါတဲ့ တနှစ်ပျမ်းမျှ ၁၈.၅ မီလီမီတာ ရွေ့လျားနေတဲ့ ကြီးမားလှတဲ့ သက်ရှိပြက်ရွေ့ကြီးဖြစ်နေတာကို သိရပါတော့တယ် (မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ကြီးမားလှတဲ့ ပုဂံငလျင် အင်းဝငလျင် ပဲခူးငလျင် စတဲ့ ငလျင်ကြီးအားလုံးဟာ ဒီစစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောင့်ပဲဆိုတာပါသိခဲ့ရပါတယ်) ဒီလားရာဟာ တနည်းအားဖြစ်ဆိုရရင် မြန်မာနိုင်ငံဟာတောင်ဘက်ကို အမြဲရွေ့လျားနေတဲ့ India plate နဲ့မြောက်ဘက်လားရာအတိုင်းရွေ့လျားနေတဲ့ eurasian plate ကျောက်လွှာချပ်ကြီး နှစ်ခု ကို ဘေးချင်းကပ်ထားတာနဲ့တူပါတယ် ( နောက်နှစ်သန်းပေါင်းတချို့မှာ မြန်မာနိုင်ငံဟာတောင်မြောက်လားရာအတိုင်းနှစ်ခြမ်းကွဲသွားမယ်လို့ ပညာရှင်တွေခန့်မှန်းထားကြပါတယ် ၂၀၀၄ က ဖြစ်သွားကမ္ဘာကျော်ဆူနာမီ ဟာ ပင်လယ်ပြင်အောက်ထိဆက်နေတဲ့ ပျော့တဲ့ india plate ဟာမာတဲ့ eurasian plate အောက်စိုက်ဝင်သွားရာကနေဖြစ်လာတာပါ )ဒီကျောက်လွှာကြီးနှစ်ချပ်ဟာ တေ့ဆက်ထားရာကနေ ပုံမှန်မဟုတ်ပဲ တခုကတောင်ဘက်ကိုရွေ့ တခုက မြောက်ဘက်ကိုရွေ့တဲ့အခါကျောက်လွှာအံချော်မှု slip ဖြစ်ပါတယ် ဒီအခါမှာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ငလျင်ကြီးတွေဖြစ်လာပါတယ် (ကျောက်လွှာကြီးတွေအံချော် slip ဖြစ်မှုကြီးရင်ကြီးသလို ဖြစ်ပွားရာ မြေတွင်းအနက် တိမ်ရင်တိမ်သလို ငလျင်တွေ ပိုပြင်းထန်ကြပါတယ်) စစ်ကိုင်း faultဟာနှစ် ရှစ်ဆယ်က နေတစ်ရာကြားပြည့်တိုင်းမှာအမြဲ ပြင်ထန်တဲ့ slipဖြစ်မှုနဲ့ အတူ ငလျင်ကြီးတွေ တကြိမ်ဖြစ်တတ်ပါတယ် သဘောက နှစ်တစ်ရာပြည့်တိုင်း ပြင်ထန်တဲ့ ငလျင် တကြိမ်ဖြစ်တတ်ပါတယ် သာဓကဆိုရလျှင် အထောက်အထားတွေအရ 1830 မှာ ဒီစစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောင့် ပဲခူးမှာ ငလျင်အကြီးကြီးလှုပ်ပြီးနောက် 1930 ပဲရွှေမော်ဓော စေတီကြီး စိန်ဖူးတော်မြေခတဲ့ ငလျင်ကြီးထပ်လှုပ်ပါတယ် ခုဆို ဒီပြတ်ရွေ့မှာ ငလျင်ကြီး မလှုပ်တာ နှစ် ၈၀ နဲ့ ၉၀ ကြားရှိခဲ့ပါပြီး ဒါကြောင့် ဒီပြတ်ရွေ့ဟာ နောက်တခါ ငလျင်ကြီးတွေထပ်လှုပ်လာနိုင်ပါတယ် (ငလျင် သဘောကလဲ ပြင်းထန်တဲ့ ငလျင်ကြီးတွေ မလာခင် နဲ့ လာပြီးချိန်တွေမှာငလျင်သေး၂လေးတွေ ရာထောင်ချီ အရင်လှုပ်ပါတယ် သမန်အတိုင်းဆို တုန်ခါမှုကို မသိနိုင်ပါဘူး ငလျင်တိုင်းစက်နဲ့ဆိုတော့သိပါတယ်ခု သူ ငြိမ်နေတာ နှစ် ကိုးဆယ်ထဲ ဝင်လာပြီး ခဏ ခဏ လဲ လှုပ်လာပြီး အားလုံး သတိရှိနေစေချင်မိတယ်ရှင့်
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေဟာ သဘာဝဘေး အန္တရယ်နဲ့ပတ်သတ်လာရင် ကာကွယ်ချင်းသည်ကုသခြင်းထက်ပိုကောင်းသည် ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း မဖြစ်ခင်ကြိုတင်ကာကွယ်ကြပါတယ် ဒါအပြင်ဖြစ်ပြီးတဲ့အခါမှာလဲ ဘယ်လို ပြန်တည်ထောင်ရမလဲ ဘယ်လိုပြန်ကုသရမလဲ စတဲ့ safe ဖြစ်မဲ့ plan တွေကို ကလေးလေးကနေ အဖိုးအဖွား တွေအထိ လက်တွေ့စာတွေ့သင်ကြားပေးသလို သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတွေ
ဟာလည်း စီမံခန့်ခွဲမှုက စလို ထောင့်ပေါင်းစုံက ကျင့်သားပြည့်ဝနေအောင် အမျိုးမျိုးကြိုးစားကြံဆောင်နေတဲ့ သူတွေကြီးပါပဲ ဂျပန်နိုင်ငံဟာ အကောင်းဆုံး ဥပမာပါရှင့် မြန်မာပြည်မှတော့ အထူးသဖြင့် သဘာဝဘေးအန္တရယ်နဲ့ ပတ်သတ်လာရင် ကာကွယ်ဖို့ ထက်ဖြစ်ပွားပြီးမှ သာ ရှင်းနေရတဲ့ စနစ်ထဲက နေမရုန်းထွက်နိုင်သေးပါဘူး ဒါကြောင့် ခုလို ငလျင် ငယ်လေးတွေ ခဏခဏ လှုပ်နေတာကြောင့် အကြီးအကျယ် မလှုပ်ပဲငြိမ်သက်နေတဲ့နှစ်တစ်ရာပြည့်ခါနီး စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြီးဟာ နောက်ထပ် ငလျင် ကြီး တခု လှုပ်ဖို့ သွေးတိုးစမ်း အားစုနေပြီးလားလို့စိတ်ပူမိပါတယ်ရှင့် (1930 လှုပ်ချိန်က ပဲခူး ရန်ကုန် မန္တလေးစတဲ့ မြို့ကြီးတွေဟာ ဒီအချိန်လောက် မဖွံ့ဖြိုးသေးပါဘူး ခုချိန်လှုပ်ခဲ့ရင်မတွေးရဲပါ) ဒါပြင် သဘာဝဘေး အကြီးအကျယ်ကြုံခဲ့တဲ့ ၂၀၀၈ နာဂစ် ပြီးနောက်
မြန်မာနိုင်ငံ အတွက် အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသဘာဝဘေးအန္တရယ်ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ကြီးအတွက် နောက်ထပ် စိန်ခေါ်လာတဲ့ သဘာဝဘေးအန္တရယ် တစ်ခုလားလို့ တွေးနေမိပါတယ် ..…
မူရင်းပို့စ်ပိုင်ရှင်ကိုလေးစားစွာ crd ပေးပါတယ်
ပန်းနုနွယ်
Feb 14 2018
#ငလျင်
