24/08/2026
Í tilefni af 20 ára afmæli Þórbergsseturs á þessu ári ákvað ég að skrá þessa litlu sögu til heiðurs þeim sem af góðum hug og gjafmildi studdu við uppbyggingu Þórbergssetur og eiga heiður skilið fyrir að bjarga frá glötun minningum frá liðnum tíma. Það getur vel verið að fleiri sögur birtist hér á afmælisári.
Fyrir mörgum árum hringdi síminn í dagsins önn á skrifstofu Þorbjargar Arnórsdóttur forstöðumanns Þórbergsseturs. Í símanum var Hólmfríður Sigurðardóttir og kynnti sig sem eiginkonu Gríms Helgasonar cand mag sem var fyrrverandi forstöðumaður handritadeildar Landsbókasafn en þá látinn fyrir nokkrum árum síðan. Síðar vissi undirrituð að hún var m.a. móðir Vigdísar Grímsdóttur skáldkonu og rithöfundar og Gríms Grímssonar þáverandi yfirlögregluþjóns og núverandi alþingismanns. Hún sagðist eiga það erindi við Þórbergssetur að Margrét Jónsdóttir eiginkona Þórbergs hafi gefið manninum hennar honum Grími Helgasyni á sínum tíma bókaskápa Þórbergs, það var þegar Margrét flutti frá Hringbarut 45 að Þórbergi látnum. Sagði hún að Margrét hafi verið afskaplega hrifin af manninum hennar Grími Helgasyni, - og viljað að hann nyti góðs af gjöf þessarri. Hólmfríður bætti síðan við kankvís í röddinni, ,, Ég skildi það mjög vel að hún væri hrifin af honum, því hann var svo góður maður". Nú kvaðst Hólmfríður vera að flytja í minna húsnæði og þurfti hún að losa sig við bókaskápana, en vildi vita af þeim á góðum stað. og hún bætir því við í biðjandi tóni, ,,Kærið ÞIÐ ykkur nokkuð um þá ? "
Það geta víst allir getið sér þess til hvert svarið var fyrir hönd Þórbergsseturs. Auðvitað voru bókaskápar Þórbergs Þórðarsonar afar vel þegnir inn í þjóðsögustofuna hans Þórbergs sem er endastöðin á sýningu Jóns Þórissonar um æviferil Þórbergs. Þeir voru síðan fluttir hér austur á Hala og skipt út í staðinn fyrir einfaldar ikeahillur sem áður höfðu verið sem sýnishorn af bókahillum Þórbergs. Í þá var svo raðað bókum úr bókasafni Þórbergs sem höfðu borist sem gjöf frá Þjóðarbókhlöðu, - en Þórbergur og Margrét arfleiddu Háskólabókasafnið að bókum Þórbergs og voru þær margar hverjar geymdar í bókakössum í Þjóðarbókhlöðu, - en voru sendar austur á Hala stuttu eftir að Þórbergssetur opnaði. Eru þar miklar gersemar m.a. árítaðar bækur frá vinum Þórbergs og gjarnan merkum Íslendingum svo sem Halldóri Laxnes og Ragnari í Smára svo eitthvað sé nefnt.
Helga Jóna Ásbjarnardóttir bróðurdóttir Margrétar, kölluð Lilla Hegga sjálf sögupersónan í Sálminum um blómið, gaf til Þórbergsseturs styttusafn sem hún hafði erft eftir Þórberg látinn. Lilla Hegga gaf Sobbeggi afa alltaf litla postulínsstyttu á afmælinu hans og ,, afmælinu hans Jesú " . Safnið telur um 40 styttur og það fylgdi með gjöfinni frá Helgu Jónu að stytturnar ættu að fara efst í bókaskáp í þjóðsögustofunni/ umskiptingastofunni og þar undir gler. Og viti menn með gjöfinni á bókaskápum Þórbergs leystist loksins þetta mál. Nú var hægt að koma styttunum á réttan stað og setja gler fyrir og þar eru þær alveg eins og þær voru á Hringbrautinni hjá honum Sobbeggi afa. Helga Jóna kom í sína síðustu heimsókn hér á Hala árið 2018 og þá enn færandi hendi með kínverska tebollasettið, sem Sobbeggi afi gaf Mömmugöggu þegar hann kom heim ur Kínaförinni 1952. Ekki óraði mig fyrir því þá að við ættum ekki eftir að njóta þeirrar gæfu að fá Helgu Jónu oftar í heimsókn en það fór nú svo að hún lést 18. febrúar árið 2020 .
Sem betur fer auðnaðist Helgu Jónu að sjá stytturnar á réttum stað í hillunni efst í bókaskápnum hans Sobbegi afa. ,,Þær eru komnar heim" sagði hún. ,,Meira að segja heim í Suðursveitina". ,, Mikið eru þau nú glöð Sobbeggi afi og Mammagagga þarna uppi á astralplaninu." - og mikið glöddumst við saman við Helga Jóna þegar þessum merka áfanga var náð. Það er nefnilega þannig, sagði Helga Jóna af þessu tilefni ,, Litlu atvikin verða alltaf að svo skemmtilegum sögum hér á Hala, og hversdagslífið að stórum ævintýrum"
Saga þessi er gott dæmi um það hvernig Þórbergssetur er alltaf að verða til með fólkinu í landinu sem þekkti Þórberg og Margréti og kemur í heimsókn í Þórbergssetur, segir sögur, gefur muni og fagnar því að rifja upp kynni sín af þeim hjónum. Bækurnar hans Þórbergs eru lifandi veruleiki með fasta búsetu í hugum margra Íslendinga. Sögupersónur hans eru raunverulegt fólk, þannig að fjöldi gesta Þórbergsseturs tengist þeim tilfinningaböndum og þekkir sagnaheim verka hans.
Það eru mikil forréttindi að hafa fengið að starfa í sagnaveröld Þórbergs Þórðarsonar og taka á móti óvæntum atburðum á hverjum degi. Við á Hala erum því í ævarandi þakkarskuld við alla þá sem hér hafa lagt hönd á plóginn til að gera heiður Þórbergsseturs sem mestan og stuðla að velgengni þess. undanfarin tuttugu ár.
Þorbjörg Arnórsdóttir
